vima365

«Ατώρα επολίτεψαν τα μαύρα τα κουκούλας,

τη πεκιαρίων το κρίμα ση κοριτσί΄ τα γούλας.»

= Τώρα είναι της μόδας οι μαύρες οι κουκούλες,

το κρίμα των ανύπαντρων να το έχουν τα κορίτσια.

Στην ποντιακή διάλεκτο, ιδιαίτερα στη Χαλδία, το ρήμα πολιτεύω και στη μέση φωνή πολιτεύκουμαι παρουσιάζει δύο πολύ ενδιαφέρουσες σημασίες, οι οποίες απέχουν αρκετά από τη σημερινή χρήση του ρήματος «πολιτεύομαι» με την έννοια «ασχολούμαι με την πολιτική».

Η πρώτη σημασία αφορά κυρίως είδη ενδυμασίας και δηλώνει ότι κάτι γίνεται της μόδας, επικρατεί, συνηθίζεται ή φοριέται ευρέως. Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα «ἐπολίτεψαν τὰ κουκούλας», δηλαδή «οι κουκούλες έγιναν της μόδας, επικράτησαν ως ένδυμα».

Η σημασία αυτή δεν αποτελεί ποντιακή καινοτομία, αλλά παλαιότερη νεοελληνική χρήση, την οποία η ποντιακή διάλεκτος διατήρησε.

Σε λεξικογραφικές μαρτυρίες ήδη από τα τέλη του 18ου αιώνα η ιταλική λέξη moda αποδίδεται ως «πολιτευομένη συνήθεια», ενώ η φράση alla moda ερμηνεύεται «κατά την συνήθειαν οπού πολιτεύεται». Το «πολιτεύεται» σήμαινε, επομένως, «βρίσκεται σε χρήση, επικρατεί, συνηθίζεται».

Ανάλογη σημασία συναντούμε και σε παλαιότερα κείμενα για την ενδυμασία, όπου κάποιος στολισμός γίνεται «καθώς πολιτεύεται εξ αρχής», δηλαδή όπως συνηθίζεται ή φοριέται από παλιά. Η σημασιολογική εξέλιξη είναι κατανοητή.

Το αρχαιότερο και ευρύτερο «πολιτεύομαι» δεν σήμαινε μόνο «μετέχω στα πολιτικά», αλλά και «ζω, συμπεριφέρομαι, ακολουθώ έναν τρόπο ζωής». Από την έννοια αυτή προέκυψε το «ακολουθώ μια κοινωνική συνήθεια» και στη συνέχεια το «συνηθίζομαι, επικρατώ, γίνομαι της μόδας».

Η δεύτερη σημασία του ποντιακού ρήματος είναι επίσης ιδιαίτερα εκφραστική.

Πολιτεύκουμαι κάποιον σημαίνει προσπαθώ να φανώ αρεστός σε κάποιον, παρόλο που κατά βάθος δεν συμφωνώ με τις σκέψεις ή τις πράξεις του.

Με άλλα λόγια, τον καλοπιάνω, τον μεταχειρίζομαι διπλωματικά, προσαρμόζω τη συμπεριφορά μου για να πετύχω τον σκοπό μου. Και αυτή η χρήση έχει παλαιότερα παράλληλα στην κοινή ελληνική.

Στον Παπαδιαμάντη, για παράδειγμα, απαντά η φράση «είχε πολιτέψει τον κουμπάρο», με τη σημασία «του είχε φερθεί με διπλωματία».

Έχουμε, λοιπόν, ένα ακόμη χαρακτηριστικό παράδειγμα λέξης που στη σημερινή κοινή ελληνική περιορίστηκε σημασιολογικά, ενώ στην ποντιακή διάλεκτο διατήρησε παλαιότερες και ευρύτερες σημασίες.

Η φράση «επολίτεψαν τα κουκούλας» δεν σημαίνει ότι οι κουκούλες κατέβηκαν στις εκλογές, σημαίνει απλώς ότι έγιναν της μόδας!