vima365

Η επανάσταση του 21α στ’ Άγραφα – Απο τον Δημήτρης Κ. Αγγελής – Β΄ ΜΕΡΟΣ

Η επανάσταση του 21α στ’ Άγραφα με τον Κ. Βελή και οι πολεμικές
επιχειρήσεις στο Αηδονοχώρι, Ρεντίνα, Σμόκοβο Καρδίτσας κ.α. Εντοπίσαμε

«Τα Ταμπούρια του Βελή».

• Ομιλία που εκφωνήθηκε στο Αηδονοχώρι Καρδίτσας την 17-8-2024.

            Απο τον Δημήτρης Κ. Αγγελής. Συγγραφέας – Αντιστράτηγος (ε.α.) ΕΛ. – ΑΣ.

Β΄ ΜΕΡΟΣ (συνέχεια από το χθεσινό φύλλο).

Στη συνέχεια ο Κ. Βελής με τους οπλαρχηγούς Κώστα Μπουκουβάλα, Λογοθέτη Ζώτο, Σταμούλη Γάτσο, Χρήστο Σουλιώτη, ΚωνσταντήΒουλπιώτη, τους Γιολδασαίους, Αραπογιάννη, Μπράσκα, Φραγγίστα κ.ά.,
«[…] απεδίωξαν και οι Αγραφιώται τους εν τη επαρχία αυτών […] Τούρκους και συσσωματωθέντες έπεσαν εις Θεσσαλίαν (εννοεί τον κάμπο, την πεδιάδα της Καρδίτσας) και έκαυσαν τα επί των μεθορίων δύο κονιαροχώρια (τουρκοχώρια, με εποίκους απ’ το Ικόνιο της Μικράς Ασίας, Κονιάρους) Φράγκον και Λοξάδαν» (στα ριζά του κάμπου της Καρδίτσας), δίνοντας μάχες με τους Τούρκους στο Μπλάζον (Μοσχάτο), Φανάρι,

Κανάλια, «εις την αγίαν τριάδα των ισίων αγράφων» μεταξύ Μοσχάτου και Καναλίων, στο Τσαρδάκι, Κερασιά, Στούγκον (Κρυονέρι), Φράγκο και στη Ρεντίνα των Αγράφων Καρδίτσας. «Οι ριζιώται ετράβησαν τας φαμελίας των εις τα υψηλότερα μέρη και έλαβον τα όπλα· με τοιαύτην ευκολίαν ελευθερώθησαν τα άγραφα […]».

Σημειώνει ο Ακαδημιακός, Διονύσιος Κόκκινος:
«[…] η τόλμη των Αγραφιωτών κατεθορύβησε τους Τούρκους των Γιαννιτσών (Γιαννιτσού Φθιώτιδας, Άγραφα είναι και εκεί) και του Σμοκόβου και τους ηνάγκασε ν’ αποσυρθούν εις την πεδιάδα».

Η εξέγερση επεκτάθηκε, οπότε οι επαναστάτες:

«[…] τον ουμερ πασια (Ομέρ πασά) τον ηφερά κυνηγόντας έος το ζήτουνι (Λαμία) ομηος (ομοίως) και τον τελία φεύξω (Τελεχά φέϊζο μπέη) τον έχον κλίσμενον εις τιν πάτρα (Νέα Πάτρα – Πατρατζίκι – Υπάτη), στο καρπενιση τους τούρκους τους εκάμαν μουασερέν (τους πολιόρκησαν, διαπραγματεύτηκαν) και επροςκύνισαν και τους περαν τα τοφέκυα και δεν τους εσκωτοσαν […]», κι’ ύστερα οι Τούρκοι του Καρπενησίου «[…]
απελπισθέντες έφυγον νυκτός εις Ήπειρον διά τινών δυσβάτων οδών».

Ακολούθως, «[…] ο ανάξιος Προεστώς και προδότης Τσολάκογλους», οι συνεργάτες των Τούρκων της οικογένειας των φιλότουρκων μεγαλοκοτζαμπάσηδων – προεστών του Δ. Τσολάκογλου της Ρεντίνας, πρόδωσαν τον Βελή στους Τούρκους, μ’ αποτέλεσμα να συλληφθεί στα μέσα Ιούνη δίπλα απ’ τη Ρεντίνα, στην περιοχή του χωριού Φωτιάνα
(Αηδονοχώρι), που έκτοτε πήρε τ’ όνομά του «ταμπούρια του Βελή […] καθ΄ ην στιγμήν ξιφήρης επετίθετο κατά των περικυκλωσάντων αυτόν».

Οδηγήθηκε στην Κωνσταντινούπολη «περί τον Αύγουστον του 1821 έτους, και εδεσμεύθη εν ταις φυλακαίς», όπου και τελικά εκτελέστηκε με φρικτά βασανιστήρια, ενώ στο τέλος «[…] κατακερματισθείς ερρίφθη εις τας οδούς, και εγένετο βορά των σαρκοφάγων ζώων».

Γράφουν (27-2-1824) γι’ αυτόν, από Φουρνά Αγράφων Ευρυτανίας, σε ομαδική αναφορά – επιστολή τους (40 άτομα) προς την «Υπερτάτη

Διοίκηση» κυβέρνηση:
«Ο μακαρίτης Κώστα Βελής σας είναι γνωστόν οπού διά την ελευθερίαν, διά την πατρίδα, και διά το γένος εθυσιάσθη και ο ειός του γεωργάκης δεν έλειψεν από του να δουλεύση την πατρίδα και το γένος».

Σημειώνουμε στο σημείο αυτό ότι, ο τότε οπλαρχηγός – αντισυνταγματάρχης (αργότερα αντιστράτηγος και Βουλευτής Ευρυτανίας) Γιώργος Κ. Βελής, άξιος γιος του ως άνω Κώστα Βελή, έλαβε μέρος στην πρώτη θεσσαλική επανάσταση το 1854, χρησιμοποιώντας γαλανόλευκη σημαία, με το λευκό σταυρό στη μέση και τις φράσεις:

«ΟΡΘΟΔΟΞΟΣ ΚΑΙ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΦΥΛΗ Η ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ Η ΘΑΝΑΤΟΣ».

Μία από τις πρώτες ενέργειες του Γεωργίου Καραϊσκάκη, υπήρξε η αναζήτηση και εκδίωξη των φιλότουρκων, προδοτών και συνεργατών των Τούρκων και του Αλή πασά, της οικογένειας των μεγαλοκοτζαμπάσηδων – προεστών του Δ. Τσολάκογλου της Ρεντίνας, των οποίων τα αρχοντικά – σπίτια – πύργο, στη Ρεντίνα, πυρπόλησε ολοσχερώς, διότι, αφ’ ενός προεπαναστατικά είχαν προδώσει στους Τούρκους τον καπετάνιο, του Καραϊσκάκη, τον Κατσαντώνη (που συνέλαβε και το 1809 εκτέλεσε
μαρτυρικά ο Αλή πασσάς), αφ’ ετέρου πρόδωσαν τον ως άνω οπλαρχηγό – φιλικό Κώστα Βελή (Στεργιόπουλο).

Ως εξής περιγράφει, το 1902, ο D. Quinn, που «[…] διήλθε διά των κωμών Ομβριακής, Σμοκόβου, Ρενδίνης […]»:
«Του Σμοκόβου η κώμη κείται εν υψηλώ τόπω εν μέσω θαυμασίας ορεινής χώρας. […] Σώζονται εν Σμοκόβω πολλά ανέκδοτα, αναφερόμενα εις τον βίον του Καραϊσκάκη […] Λέγουσιν οι Ρενδίνιοι ότι ήκμαζον οι Τζιολάκογλοι […] Τότε η οικογένεια εχθρικώς διακειμένη προς τον Καραϊσκάκην […] Δεικνύονται εν Ρενδίνη τα ερείπια της οχυράς κατοικίας των Τζιολακόγλων, συνεστώσης εξ ενός πύργου και δύο άλλων μεγάλων
κτιρίων, του ανδρωνίτου […] και του γυναικωνίτου. Επί δ’ έτι ορθίας διατελούσης πλευράς του πύργου σώζονται […]».

Καταγράφει, το 1929, για τον «[…] άρχοντα Ρενδίνης και φίλο του Αλή πασά Τσουλάκογλου», ο μητροπολίτης Θεσσαλιώτιδος και Φαναριοφερσάλων Ιεζεκιήλ:
«Εν Ρενδίνη σώζονται εισέτι τα ερείπια του Πύργου της ισχυράς οικογενείας των Τσολάκογλου, ένθα ως η παράδοσις διέσωσεν ο Αλή Πασάς […] ανεπαύετο […] εις τον Πύργον του φίλου του Τσολάκογλου μετά της Κυρά Βασιλικής», ενώ ο Σπυρίδωνας Λάμπρος και ο Κώστας Σπανός παρουσιάζουν την ακόλουθη ενθύμηση:

«Ιουλίου 22/1817 ήλθε ο γέρο Αλή βεζήρης στην Ρεντήναν κι έκατζεν ημέρας τρης εις το Λαύρεο φιλοξενούμενος του Τζολάκογλου».

Ο Τσολάκογλου διέφυγε στους Τούρκους της Λάρισας για προστασία, όπου «μετά του υιού του» τον «φαρμάκωσε» ο Χουρσίτ πασάς. Απόγονός του υπήρξε ο συνεργασθείς με τους Γερμανούς και διορισμένος (1941) απ’ τις γερμανικές δυνάμεις «Πρωθυπουργός» Γ. Τσολάκογλου, ο οποίος με την απελευθέρωση συνελήφθη, δικάστηκε και καταδικάστηκε σε θάνατο, για εγκλήματα κατά του έθνους και της πατρίδας.

«Οι Τσολάκογλοι χάλασαν τους Κατσαντωναίους, και ο Καραϊσκάκης αχίζοντας ο Αγώνας έκαψε τα σπίτια τους», σημειώνει ο Ν. Κασομούλης και συμπληρώνουν ο Ι. Φιλήμονας και Π. Αραβαντινός:
«Μετέπειτα κάποιος Τσολάκογλους, αποβλέπων εις τον σκοπόν του να ανακτήση την […] πολιτικήν Αρχηγίαν των Αγράφων, προδίδει προς τον εις Λάρισαν Χουρσήτ Πασσάν τον αντίζηλόν του Γεώργιον Καβοστεργιόπουλον. Ο προδοθείς σύρεται εις την αγχόνην μ’ άλλους εννέα εκ της οικογενείας του». «Τον εξ’ Αγράφων Γεώργιον Καβοστεργιόπουλον μετά 8 μελών της οικογενείας του, προδοθέντα ως μέλος της φιλικής εταιρείας παρά του συνεχωρίου του Δ. Τσολάκογλου τυφλωθέντος υπό της
αντιζηλίας».

Δηλαδή; Εδώ προκύπτει ένα καινούριο στοιχείο:

Ο Τσολάκογλου νωρίτερα είχε προδώσει στον Χουρσίτ πασά, επίσης τους πατριώτες αγωνιστές και φιλικούς Γεωργάκη Ζώτο ή Γκαβοστέργιο (αδελφό του προαναφερόμενου Λογοθέτη Ζώτου) απ’ τη Φουρνά Ευρυτανίας και τον Κωνσταντίνο Ζαχαράκη ή Ζαχαρόπουλο απ’ τη Ρεντίνα Καρδίτσας, οι οποίοι συνελήφθησαν στη Ρεντίνα κι’ εκτελέστηκαν δι΄ απαγχονισμού από τους Τούρκους στα Γιάννενα, αφού βασανίστηκαν σκληρά.

Τέλος, αναγράφεται στην, από 6-2-1823, επιστολή ανωνύμου ιατρού, όπως μας την παρουσιάζουν ο Τ. Βλάχου και Κ. Σπανός:
«[…] δεν ήθελε φανή κατώτερος και ο αδικοφονευθείς Γεωργάκης Γκαβοστέργιος από Φουρνά των Αγράφων εις την ιεράν ταύτην πράξιν του πολέμου υπέρ πατρίδος, εάν η προδοσία ως έμαθον, του αισχρού και κατηραμένου Δημητρίου Τσολάκογλου από Ρενδίναν δεν ενεργούσε, και δεν εμεσολαβούσεν εις τους τυράννους προς παντελή εξολοθρευμόν αυτής της φιλογενεστάτης οικίας. Το γένος μας αυτόν τον Τσολάκογλου τον είχεν εις λογαριασμόν των φιλογενών, όμως ηπατήθη κατά τούτο, καθότι αυτός ο κατηραμένος Τζιολάκογλους, και ο υιός του Κώνστας απεδείχθησαν σχεδόν κοντά εις τους τυράννους οι πρώτοι προδότες του γένους […]».

Άξιο επισήμανσης είναι το γεγονός πως, όταν ο Γεώργιος Καραϊσκάκης «[…] έπιασε τα κορίτσια του κοτζάμπαση των Αγράφων Τσολάκογλου, θανάσιμου εχθρού του από την εποχή των Κατσαντωναίων, τα κορίτσια αυτά (δεν τα σκότωσε, δεν τα ατίμασε, δεν τα βασάνισε, αλλά, για προστασία) τάστειλε στο Μοριά και τα παράδωσε στο (αρχοντικό) σπίτι των Ζαϊμαίων (Α. Ζαΐμης, ο μετέπειτα Πρωθυπουργός). Ο Καραϊσκάκης […] είχε
όνομα […] για το σεβασμό προς τις γυναίκες».

Ύστερα απ’ την προδοσία αυτή, τουρκικά στίφη ανακατέλαβαν τις απελευθερωμένες περιοχές και οι όποιες επαναστατικές εστίες εξακολούθησαν στους ορεινότερους αγραφιώτικους τόπους, καθώς είναι γνωστό ότι οι επερχόμενοι Τούρκοι ρήμαξαν τα επαναστατημένα χωριά.

Αναφέρει χαρακτηριστικά ο Νικόλαος Κασομούλης:
«Μετέβημεν έπειτα (Οκτώβρης 1822) εις Φουρνά πόλιν αποτεφρωμένην από την επανάσταση των Γκαβοστεργαίων (και Κ. Βελή) και λοιπών Αγραφιωτών, καθώς και τα μεγαλοπρεπή σπίτια των Γκαβοστεργαίων αποτεφρωμένα και αυτά […] Από Φουρνά μετέβημεν εις Κλειτζόν· κ΄ εκεί είδα τα ίδια. Το εσπέρας εφθάσαμεν εις Καστανιάν […]», ενώ, τέλος, επισημαίνει ο Λάμπρος Κουτσονίκας:

«Οι δε των Αγράφων πρόκριτοι και ο Καπετάνιος Γ. Καραϊσκάκης επί τινα καιρόν αντέστησαν κατά των Οθωμανών, αλλ΄ ιδόντες επί τέλους, ότι αδυνατούσι ν΄ αντισταθώσιν απεσύρθησαν και ούτοι προς την Δυτικήν Ελλάδα, φονευθέντων και τινών των προκρίτων, Βελή και Σκαραμίτζου».

Τελειώνοντας την παρούσα ομιλία, καταθέτω την ακόλουθη πρόταση προς όλους εσάς τους παρευρισκόμενους εδώ Αηδονοχωρίτες:

Σας καλώ να εξερευνήσετε την ευρύτερη ορεινή περιοχή του χωριού σας Αηδονοχώρι, εντοπίζοντας την (παντελώς άγνωστη, μέχρι αυτή τη στιγμή) ακριβή θέση με το ιστορικό όνομα «Τα Ταμπούρια του Βελή», όπου, όπως προείπαμε, πολεμώντας συνελήφθη στα μέσα Ιούνη του 1821 ο Κ. Βελής (και αργότερα, κατά τον Αύγουστο, σφαγιάστηκε φρικτά απ’ τους Τούρκους), προτείνοντας επιπλέον, την ανάδειξη της τοποθεσίας αυτής και του ιστορικού γεγονότος, με την επιτόπια κατασκευή μνημείου,
μονοπατιού κ.ά, καθιστώντας τη επισκέψιμο τόπο υψίστης ιστορικής σημασίας, καθώς και την κατ’ έτος διοργάνωση επετειακής σχετικής ιστορικής εκδήλωσης – μνημοσύνου, με τη συνδιοργάνωση του Δήμου Σοφάδων Καρδίτσας, της Τοπικής Κοινότητας Αηδονοχωρίου και των Δήμων Καρπενησίου και Αγράφων Ευρυτανίας, δεδομένου ότι ο Κ. Βελής γεννήθηκε στο Κεράσοβο – Κερασοχώρι της Ευρυτανίας.

Σημειώνεται ότι: Η ανταπόκριση του κοινού στο παραπάνω κάλεσμα, υπήρξε εντυπωσιακά άμεση και δια ζώσης, και κατόπιν σχετικών επιτόπιων μαρτυριών και αφηγήσεων των συγχωριανών, Απόστολου Ρίζου του Σ., Σοφίας Εγγλέζου του Γ., Δημητρίου Θέου του Θ., Φωτεινής Ρεντίφη συζ. ιερέα Ηλία Ρεντίφη, Ευαγγέλου Ντζαμάρα του Α., Παρασκευής Ζαχοκώστα του Π., Ηλία Ντζαμάρα του Δ. και Απόστολου Ντζαμάρα του Κ., εντοπίστηκε και με ακρίβεια προσδιορίστηκε η εν λόγω ορεινή και οχηρότατη γεωγραφική θέση «Τα Ταμπούρια του Βελή», στο Αηδονοχώρι,
κείμενη μεταξύ του Αηδονοχωρίου και των Λουτρών του Σμοκόβου Καρδίτσας.

Το γεγονός αυτό υπήρξε και η μεγάλη επιτυχία της ομιλίας· διότι, στις μέρες μας, αυτό είναι μία σπάνια ιστορική συγκυρία και πιθανότητα, που «προχώρησε» και εξέλιξε την ιστορική γνώση.

Έρρωσθε.-

f/b Δημήτρης Αγγελής

ΣΥΝΕΧΙΖΕΤΑΙ ΣΤΟ ΑΥΡΙΑΝΟ ΦΥΛΛΟ

Για το VIMA365

Διαβαστε το  Α μερος 

Η επανάσταση του 21α στ’ Άγραφα ………. Γραφει ο Δημήτρης Κ. Αγγελής. – Μερος Α