ΑΝΑΓΛΥΦΟ ΤΗΣ ΘΕΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ «ΚΑΙΡΟΥ»
Απο την Μιράντα Σκηνίτη – Διπλωματούχος Ξεναγός
Το επίθετο «ο Καίριος» χρόνος στα Ομηρικά έπη εκπροσωπούσε την ευνοϊκή χρονική στιγμή που λάμβανε χώρα ένα κρίσιμο γεγονός, όπως για παράδειγμα ο ούριος άνεμος για πλοήγηση.
Αργότερα μετεξελίχθηκε σε θεότητα (δευτερογενή) με το όνομα «Καιρός» ως ο νεότερος γυιός του Δία, και λογιζόταν συγγενής θεότητα προς την Τύχη και την Νέμεση. Ο Μένανδρος αναφέρεται στον Καιρό ως θεό.
Η λατρεία του θεσπίστηκε στην αρχαία Ολυμπία με βωμό του για θυσίες έμπροσθεν του σταδίου, καθώς έπαιζε ρηξικέλευθο ρόλο στην διεξαγωγή των Ολυμπιακών Αγώνων, γιατί έθετε υπό την εύνοιά του εκείνον τον αθλητή που θα τερμάτιζε νικητής, αφού είχε ρίξει εκτός συναγωνισμού τους αντιπάλους του στον πλέον «επίκαιρο» χρόνο μεταξύ των διαγωνιζομένων.
Η ετυμολογία της λέξης «καιρός» πιθανολογείται ότι βασίζεται στο αρχαίο ρήμα «κύρω» (κόβω) , με την σημασία της αποφασιστικής στιγμής του κατάλληλου χρονικού σημείου, εξ ού και οι διοικητικές «κυρώσεις»….
Αντίστοιχη Ρωμαϊκή θεότητα με τον Ελληνικό Καιρό υπήρξε ο επονομαζόμενος Occasio ή Tempus, από όπου προκύπτει και η Λατινική λέξη «occasione» που σημαίνει «ευκαιρίας» δοθήσης κατά περίσταση ή συγκεκριμένη περίπτωση, άρχονται τα συμβάντα.
Ο διάσημος γλύπτης Λύσιππος από την Σικιώνα Κορινθίας (βορείως του σημερινού Κιάτου), που διετέλεσε προσωπικός πορτραιτίστας του Μεγάλου Αλεξάνδρου και ευνοούμενος καλλιτέχνης της Μακεδονικής αυλής, είχε προσωποποιήσει την θεότητα του Καιρού (Wheather), με ένα θαυμαστό χάλκινο άγαλμα το έτος (330 Π.Χ.) κατά τους Ελληνιστικούς χρόνους.
Το αριστούργημα αυτό βρισκόταν στα «Πρόθυρα» της πόλης της Σικυώνας, έξω από το σπίτι του, στην Αρχαία Αγορά της πόλης, όμως δεν σώζεται όπως κανένα από τα σπουδαία έργα του.
Λέγεται μάλιστα ότι είχε μεταφερθεί στην είσοδο του Ολυμπιακού Σταδίου στην Ηλεία με διδακτικό σκοπό για την αλληγορία του, καθώς το επίγραμμα στην στήλη κατέγραφε έναν διάλογο μεταξύ του επισκέπτη που αποκαλείτο «ξένος» και του αγάλματος προς εξήγηση του συμβολισμού του Καιρού.
Το εντυπωσιακό γλυπτό εξέφραζε με ρεαλιστικό τρόπο το ψυχόδραμα της διακύβευσης και το «διακύβευμα» με το επίγραμμα του Ποσειδίππου , που ο ευαίσθητος ποιητής εμπνεύστηκε με αφορμή το άγαλμα ως ο υπηνέμιος «φεύγων» καιρός του Λύσιππου (Παλατινή Ανθολογία, υπ.αριθ. ΧVI , 275).
Ο Παυσανίας (V, 14, 9) μάλιστα 
καταγράφει τον «Ύμνο εις Καιρόν» που συνέθεσε ένας άλλος ποιητής, ο Ιωνας ο Χίος με αφορμή το περικαλλές άγαλμα , καθώς ενσάρκωνε όλες τις ιδιότητες και προτερήματα του ασυμβίβαστου Καιρού!
καταγράφει τον «Ύμνο εις Καιρόν» που συνέθεσε ένας άλλος ποιητής, ο Ιωνας ο Χίος με αφορμή το περικαλλές άγαλμα , καθώς ενσάρκωνε όλες τις ιδιότητες και προτερήματα του ασυμβίβαστου Καιρού!Με παραστάσεις της μορφής του Πανδαμάτορα Καιρού στόλιζαν κατά συνήθεια οι αρχαίοι Έλληνες και τα Γυμνάσια στις πόλεις – κράτη. Ο δε Ιπποκράτης ομιλεί επίσης για τους ασθενείς ότι «ο καιρός οξύς» για την έκβαση της νόσου…
Ένα αντιπροσωπευτικό μαρμάρινο ανάγλυφο αντίγραφο του Καιρού υπάρχει στο Αρχαιολογικό Μουσείο του Τορίνο στην Ιταλία (φωτό).
Πρόκειται για έναν πίνακα που παρίστανε τον γυμνό έφηβο Καιρό στραμμένο προς τα αριστερά, σε φευγαλέα τροχιά ανάδειξης του πρωτεύσαντος με πτέρυγες αναρριγόμενες, και μικρά πτερά στα σφυρά του.
Είχε λυγισμένα τα γόνατα καθώς πατούσε στα ακροδάχτυλά του, με μακριά μαλλιά που κρέμονταν σε βοστρύχους στο μπροστινό μέρος της κεφαλής, και φ α λ ά κ ρ α (γουλί) στο πίσω μέρος, ώστε κανείς να μην δύναται να τον πιάσει από το «μαλλί» για να τον εμποδίσει τρέχοντας ξωπίσω του.
Κρατάει στο αριστερό του χέρι ζυγό (πλάστιγγα), και με το δεξί το αιχμηρό μηνοειδές ορειχάλκινο «ξυράφι» το χαρακτηριστικό εργαλείο των χαλκοπλαστών, στην προσπάθειά του να ισορροπήσει μέσα σε αντίξοες συνθήκες, στον κίνδυνο, και στο κρίσιμο σημείο του ατέρμονα χρόνου.
Ο Καιρός απεικονίζετο «επί ξηρού ακμής» που όπως λέμε σήμερα «στην κόψη του ξυραφιού»! Η παροιμιώδης φράση που χρησιμοποιείται στην καθημερινότητα των Νεοελλήνων όταν κάποιος βρίσκεται πάνω στην λεπτότατη ακμή ενός γεγονότος, που τίποτα δεν μπορεί να ισορροπίσει, αλλά αμέσως πέφτει σε μία από τις δύο πλευρές, ανάγεται στην Ιλιάδα (Κ 173-174) του Ομήρου ως ακολούθως:
… «νυν γαρ δη πάντεσσιν επί ξυρού ίσταται ακμής
ή μάλα λυγερός όλεθρος Αχαιοίς ηέ βιώναι…..»
Σύμφωνα με τον ακαδημαϊκό κ. Ευάγγελο Μουτσόπουλο, η ακροβασία της θεότητας του Καιρού αποτυπώνει την οξυδέρκεια που απαιτείται από τον άνθρωπο προς αποφυγήν της καταστροφής σε κρίσιμες καταστάσεις επί ξυρού ακμής!
Ο Καιρός στην φαινομενολογία των σύγχρονων πραγμάτων θεωρείται προστάτης των επενδυτών, και …αισίως των κρυπτονομισμάτων…..
ΔΙΔΑΓΜΑ: Η ευκαιρία παρουσιάζεται μ ί α φορά (ακαριαία) , και πετάει τόσο γρήγορα μακριά που πρέπει να είμαστε σε εγρήγορση για να την «αρπάξουμε»!
Για το vima 365
ΠΗΓΗ:
1. Ακαδημία Αθηνών, κ. Ευάγγελος Μουτσόπουλος
https://digitallibrary.academyofathens.gr>archive>item:
ΤΟ ΑΓΑΛΜΑ ΤΟΥ ΛΥΣΙΠΠΟΥ ΚΑΙ ΤΟ ΕΠΙΓΡΑΜΜΑ ΤΟΥ
2. Wikipedia
Καιρός (μυθολογία)
3. Cambridge Unversity Press , 2017
The Constraction of Time in Antiquity, Ritual, Art, and Identity, (p.p. 142-172)
Περιοδικό ΧΡΗΜΑ & ΑΓΟΡΑ, τεύχος 210(Νοέμβριος 2019)
Το σχόλιο σας θα δημοσιευθεί αφου εγκριθεί πρώτα απο τον διαχειριστή για την αποφυγή υβριστικού η προσβλητικού περιεχομένου.
Greek
Arabic
Chinese (Simplified)
Dutch
English
French
German
Italian
Japanese
Portuguese
Russian
Spanish