Το άντρο του Τροφωνίου ………..
Απο την Μιραντα Σκηνιτη
Στο μυστηριακό Μ α ν τ ε ι ο του Τ ρ ο φ ώ ν ι ο υ Δ ι ό ς στην Λιβαδειά της Βοιωτίας λατρευόταν ο Δίας με χθόνιο χαρακτήρα, και προς τιμήν του οποίου τελούνταν αγώνες όπως μας αναφέρει ο Λουκιανός στους νεκρικούς διαλόγους του. Έχουμε επίσης μαρτυρίες για το μαντείο στις «Νεφέλες» του Αριστοφάνη, καθώς και στην τραγωδία «Ίων» του Ευριπίδη.
Το άντρο του Τροφωνίου βρισκόταν στην περιοχή των πηγών της Έρκυνας, της σημερινής Κρύας, σε ένα φαράγγι με κόγχες λαξευμένες στον βράχο της Έρκυνας στους πρόποδες του μεσαιωνικού φρουρίου της Λιβαδειάς. Ήταν τόσο σημαντικό μαντείο στην αρχαιότητα που ακόμη και ο Κροίσος της Λυδίας προσέφυγε για χρησμό, και μεταγενέστερα τρείς επιφανείς Μακεδόνες βασιλείς μυήθηκαν στο Ιερό, από τον Αμύντα του Περδίκκα, στον Φίλιππο Β´, και τον Αντίοχο Δ´ Επιφανή, όπως συμπεραίνεται από τις σωζόμενες επιγραφές. Λειτουργούσε για αιώνες , έως ότου οι Ερούλοι προκάλεσαν την καταστροφή του, και το τελικό χτύπημα δόθηκε από τον Θεοδόσιο που το έκλεισε οριστικά με τα διατάγματά του. Το διάσπαρτο οικοδομικό υλικό από τα ερείπια έκτοτε χρησιμοποιήθηκε για την τείχιση του μεσαιωνικού κάστρου, ώστε σήμερα τα ευρήματα να είναι πολύ περιορισμένα.
Το χειρότερο όμως έγκειται στο λίγο-πολύ άγνωστο γεγονός, ότι ο Λόρδος Έλγιν έκανε επιτοπίως τόσες μελέτες και έρευνες, όσες δεν έκανε πουθενά αλλού, αφαιρώντας και φυγαδεύοντας τα πιό πολύτιμα ευρήματα. Μάλιστα για να καλοπιάσει τους Τούρκους αγάδες για τις ανασκαφές που έκανε το 1803 στον χώρο του Τροφωνίου, δώρησε το μεγάλο δημόσιο ρολόϊ στην πόλη της Λειβαδιάς που λειτουργούσε έως πρόσφατα….
Υπήρχε λαμπρός ναός αφιερωμένος στον Δία Βασιλέως με τον θρόνο της Μνημοσύνης, και το λατρευτικό άγαλμα του θεού, έργο του διάσημου Πραξιτέλη, τα δε αγάλματα του Τροφωνίου και της Έρκυνας έμοιαζαν στον Ασκληπιό και την Υγεία με τα φίδια που τους περιέβαλαν. Οι θυσίες που προσφέρονταν στον βωμό αφορούσαν πλειάδα θεοτήτων ανάμεσα στις οποίες υπήρξε η Δ ή μ η τ ρ α-Ε υ ρ ώ π η. Από τα σημαντικότερα ευρήματα είναι ένα αναθηματικό ανάγλυφο στον Τροφώνιο που βρέθηκε το 1931, και εκτίθεται στο ΕΑΜ, που παρουσιάζει (16) μορφές θεοτήτων και λατρευτών, μεταξύ των οποίων η Κυβέλη, η Περσεφόνη, ο Διόνυσος Ζαγρεύς, ο Πάν, η Εκάτη, τρείς Κουρήτες, οι Διόσκουροι και (4) λάτρεις σε μικρότερο μέγεθος στο ανάγλυφο.
Ο Παυσανίας γράφει ότι τα δύο αδέλφια, ο Τροφώνιος και ο Αγαμήδης είχαν πατέρα τον βασιλειά του Ορχομενού Εργίνο που τους απέκτησε σε προχωρημένη ηλικία. Οι γυιοί του υπήρξαν οι θρυλικοί αρχιτέκτονες που κατασκεύασαν τον ναό του Απόλλωνα στούς Δελφούς, την οικία του Αμφιτρύωνα και της Αλκμήνης στην Θήβα, καθώς και το θησαυροφυλάκιο του Υριέα στην πόλη Υρία της Τανάγρας. Όταν όμως πιάστηκε ο Αγαμήδης να κλέβει τους θησαυρούς τεχνηέντως, ο αδελφός του Τροφώνιος του έκοψε το κεφάλι για να τον σώσει από τα βασανιστήρια….Ο Παυσανίας και ο σύγχρονός του Πλούταρχος (2 ος μ.Χ.) που καταγόταν από την Χαιρώνεια, έγραψαν λεπτομέρειες για το τελετουργικό του μαντείου, με πιό γνωστό το ειδικό εργο με τίτλο «Περί της εις Τροφωνίου καταβάσεως» του Πλουτάρχου.
Στο άντρο του Τροφωνίου οι χρηστηριαζόμενοι κατέβαιναν σερνόμενοι στο χάσμα βάθους (100 μ.) για να λάβουν τον χρησμό μετά την προετοιμασία τους. Έβγαιναν με χαμένες τις αισθήσεις τους, τους έλουζαν στα κρύα νερά της Λήθης και οι ιερείς μετά τους κάθιζαν στον θρόνο της Μνημοσύνης για να περιγράψουν την εμπειρία τους. Τους παρέδιδαν στούς οικείους τους φοβισμένους, κι χωρίς επίγνωση του εαυτού τους.
Στην συνέχεια τους μετέφεραν στον οίκο του Αγαθού Δαίμονα και της Αγαθής Τύχης, ώστε να ανακτήσουν τις δυνάμεις τους. Πριν την αποχώρηση από το μαντείο, είχαν υποχρέωση να καταγράψουν σε πινακίδα τα δρώμενα που αφιέρωναν στο Ιερό, αφού η διαδικασία είχε μυστικό χαρακτήρα. Που να είναι άραγε αυτές οι σπουδαίες πινακίδες να μας διαφωτίσουν έτι περισσότερο?
Πηγες:
1. Ίδρυμα Μείζονος Ελληνισμού
2. Wikipedia
Greek
Arabic
Chinese (Simplified)
Dutch
English
French
German
Italian
Japanese
Portuguese
Russian
Spanish
https://youtu.be/93Ro1vyaxLo?is=JebklN8op4Co670v.
Παρεμπιπτόντως το γλυπτό της φωτογραφίας, στην δημοσίευσή σας, είναι έργο μου.