Να ξεκαθαρίσουμε τα πράγματα: γλώσσα ή διάλεκτος;
Απο την Παναγιωτα Ιωακειμίδου
Πολλοί Πόντιοι —από αγάπη, όχι από γνώση— θεωρούν πως αν πούμε ότι η ποντιακή είναι διάλεκτος και όχι γλώσσα, την υποβαθμίζουμε. Στην πραγματικότητα συμβαίνει το αντίθετο: ο χαρακτηρισμός «διάλεκτος» δεν μειώνει, αλλά τοποθετεί την ποντιακή μέσα στο ευρύτερο σώμα της ελληνικής γλώσσας, εκεί όπου πραγματικά ανήκει· και αυτό είναι τιμή, όχι υποτίμηση.
Γλώσσα, διάλεκτος και ιδίωμα
Η γλώσσα είναι ένα πλήρες και αυτόνομο σύστημα επικοινωνίας, με δική της γραμματική, σύνταξη, λεξιλόγιο και –συχνά– κρατική ή πολιτιστική αυτονομία. Έχει επίσημη γραπτή μορφή και χρησιμοποιείται στη διοίκηση, στην εκπαίδευση, στη λογοτεχνία.
Η διάλεκτος, αντίθετα, είναι ιστορική και γεωγραφική παραλλαγή μιας γλώσσας. Έχει ιδιαιτερότητες, αλλά:
παραμένει αμοιβαία κατανοητή με τη μητρική γλώσσα,
διατηρεί κοινή γραμματική και λεξιλογική βάση,
προέρχεται από την ίδια καταγωγή.
Το ιδίωμα είναι μικρότερη μονάδα: μια επιμέρους παραλλαγή μέσα σε μια διάλεκτο (π.χ. ιδίωμα Τραπεζούντας, Κερασούντας, Σάντας).
Γιατί η ποντιακή είναι διάλεκτος και όχι ξεχωριστή γλώσσα
Η ποντιακή δεν είναι “λιγότερη” επειδή είναι διάλεκτος, είναι παλαιότερη από πολλές “νεότερες” γλώσσες της Ευρώπης. Η ταξινόμησή της ως διαλέκτου βασίζεται σε επιστημονικά κριτήρια:
Ιστορική συνέχεια
Η ποντιακή γεννήθηκε από την ελληνιστική κοινή — την ίδια μήτρα από την οποία προήλθαν όλες οι νεοελληνικές διάλεκτοι. Δεν δημιουργήθηκε ανεξάρτητα, εξελίχθηκε επί αιώνες στα παράλια του Εύξεινου Πόντου, κρατώντας πλήθος αρχαϊσμών που αλλού χάθηκαν.
Δομική συγγένεια
Η φωνολογία, η μορφολογία και η σύνταξή της είναι απολύτως ελληνικές. Το ρήμα, η πτώση, οι εγκλίσεις, όλα ακολουθούν ελληνικούς κανόνες, απλώς με τοπικές φωνητικές μεταβολές. Οι διαφορές είναι εξελικτικές, όχι γενετικές.
Αμοιβαία κατανόηση
Ένας φυσικός ομιλητής ελληνικών, με λίγη εξοικείωση, μπορεί να καταλάβει την ποντιακή. Αυτό δε θα ήταν δυνατό αν επρόκειτο για διαφορετική γλώσσα.
Κοινό λεξιλόγιο και ετυμολογία
Η ποντιακή λέξη έχει ελληνική ρίζα σε ποσοστό που ξεπερνά το 85–90%. Τα δάνεια (τουρκικά, περσικά, γαλλικά) είναι ιστορικά προσθήκες, όχι δομικά στοιχεία.
Απουσία επίσημης αυτοτέλειας
Η ποντιακή δεν υπήρξε ποτέ η γλώσσα ενός ανεξάρτητου κράτους ή μιας διοίκησης· ήταν η προφορική γλώσσα των ελληνικών κοινοτήτων του Πόντου, ενώ στα σχολεία και στα εκκλησιαστικά κείμενα χρησιμοποιούνταν η ελληνική της εποχής.
Η αξία της ποντιακής
Η ποντιακή διάλεκτος είναι θησαυρός της ελληνικής γλώσσας. Φυλάει μέσα της αρχαϊκές μορφές, φωνητικούς τύπους, γραμματικούς μηχανισμούς που χάθηκαν στην υπόλοιπη Ελλάδα. Είναι μουσείο ζωντανό της αρχαίας ελληνικής, όχι ξεχωριστή γλώσσα, αλλά ζωντανό απολίθωμα του ίδιου κορμού.
Η διάλεκτος δεν είναι “λιγότερη γλώσσα”. Είναι πιο κοντά στη ρίζα.
Και η ποντιακή, με την ποίησή της, τη μουσική της και τη λεξιλογική της αντοχή, δεν χρειάζεται νέους τίτλους για να αξίζει σεβασμό — είναι ήδη η πιο αρχαία και ποιητική ψυχή της ελληνικής.
Η σωστή κατανόηση της διάκρισης δεν μειώνει τη λαλιά μας· την προστατεύει από παρανοήσεις. Γιατί αν αποκόψουμε την ποντιακή από το ελληνικό δέντρο, δεν την ανεβάζουμε — την ξεριζώνουμε.
Το σχόλιο σας θα δημοσιευθεί αφου εγκριθεί πρώτα απο τον διαχειριστή για την αποφυγή υβριστικού η προσβλητικού περιεχομένου.
Greek
Arabic
Chinese (Simplified)
Dutch
English
French
German
Italian
Japanese
Portuguese
Russian
Spanish