vima365

Η Χώρα των Δύο Πραγματικοτήτων! του Χρήστου Κατσέα

Η Χώρα των Δύο Πραγματικοτήτων! 

του Χρήστου Κατσέα 

Υπάρχουν εποχές που δε χρειάζεται να πέσουν πυροβολισμοί για να καταλάβεις πως το καθεστώς σαπίζει. Το μυρίζεσαι. Στο βλέμμα τού κόσμου, στο βήμα του, στην κουβέντα που βγαίνει κομμένη, κουρασμένη, δίχως πίστη. Κοιτάζεις τους ανθρώπους στα πεζοδρόμια, στις ουρές, στα καφενεία, μες στα λεωφορεία, και βλέπεις έναν λαό να κινείται μηχανικά – σα να ‘χασε κάπου στο δρόμο το νεύρο της ψυχής του.

Κι απάνω απ’ αυτή τη σιωπηλή κούραση, οι μηχανισμοί συνεχίζουν το θέατρό τους. Δηλώσεις, συνέδρια, δημοσκοπήσεις, συνεντεύξεις, επιτροπές, χαμόγελα τηλεοπτικά, πατριωτισμοί κονσέρβας και ψεύτικες αγωνίες των επαγγελματιών της πολιτικής. Μια αδιάκοπη φλυαρία για να σκεπασθεί η μεγάλη αλήθεια: ότι η πολιτική έπαψε να ‘ναι «έκφραση κοινωνίας» κ’ έγινε αυτόνομος μηχανισμός αυτοσυντηρήσεως. Ένα κλειστό κύκλωμα ανθρώπων που μιλούν μόνο μεταξύ τους, για πράγματα που δεν αγγίζουν πλέον κανέναν.

Κ’ έτσι συντελείται το φοβερότερο: όχι η σύγκρουση κοινωνίας και πολιτικής —αυτή τουλάχιστον θα έκρυβε Ζωή!— αλλ’ η πλήρης αποξένωσή τους. Η κοινωνία τραβά απ’ τον έναν δρόμο, το πολιτικό προσωπικό απ’ τον άλλον, και ανάμεσά τους ανοίγει μέρα με τη μέρα ένα κενό σκοτεινό, όπου μέσα πέφτουν οι λέξεις, οι θεσμοί, η εμπιστοσύνη, η ίδια η έννοια του «κοινού βίου». 

Αυτό είναι το βαθύ τραύμα της εποχής μας – κι όχι οι φτηνές θεατρικές συγκρούσεις που στήνονται κάθε βράδυ στα παράθυρα και στα κομματικά μπαλκόνια. Τα πρόσωπα φθείρονται, τα κόμματα σαπίζουν, κυβερνήσεις πέφτουν και ξαναστήνονται· αυτά όμως είναι μονάχα τα εξανθήματα της αρρώστιας. Η νόσος βρίσκεται βαθύτερα: στη διάλυση κάθε ζωντανής σχέσεως ανάμεσα στον άνθρωπο και το «δημόσιο πράμα».

Ο πολίτης δεν πιστεύει πια. Δε βλέπει στην πολιτική μια πράξη συμμετοχής, μιαν ευθύνη, έναν αγώνα για το «κοινό συμφέρον (;)», για τη μοίρα του τόπου. Βλέπει έναν μηχανισμό ψυχρό και κλειστό, ένα επάγγελμα καλοπληρωμένων διαχειριστών που ανακυκλώνονται μεταξύ εξουσίας, τηλεοράσεως και κομματικών γραφείων, μιλώντας μια γλώσσα ξύλινη, νεκρή, αποκομμένη απ’ τη ζωή.

Και μέσα σ’ αυτή την αρένα των επαγγελματιών της πολιτικής, ο άνθρωπος κατάντησε στατιστικό στοιχείο. Η αγωνία του γίνεται ποσοστό. Η φτώχεια του, δημοσκοπικό μέγεθος. Η οργή του, εκλογικό καύσιμο. Τον θυμούνται μονάχα όταν χρειάζονται την ψήφο του· κι αμέσως μετά τον ξαναπετούν στη γωνιά της αφανείας, όπου ο πολίτης παύει να ‘ναι πολίτης και γίνεται πελάτης, αριθμός, κοινό τηλεθεάσεως.

Αυτή είν’ η μεγάλη ήττα! Όχι μιας παρατάξεως —αυτές έρχονται και παρέρχονται— Αλλ’ η ήττα της ίδιας της πολιτικής ως ηθικής πράξεως. Γιατί όταν ένας λαός παύει να πιστεύει ότι μπορεί να συμμετέχει στη μοίρα του, τότε η «δημοκρατία (;)» μένει άδειο περίβλημα· μια κάλπη δίχως ψυχή, ένα πολίτευμα που λειτουργεί μηχανικά πάνω στα συντρίμμια!

Κ’ έτσι δημιουργούνται δύο πραγματικότητες. Η πρώτη είν’ η πραγματικότητα της εξουσίας: φωτισμένη, κατασκευασμένη, γεμάτη διαβεβαιώσεις, στατιστικές και ψυχρές λέξεις όπως «σταθερότητα», «ανάπτυξη», «πρόοδος». Η δεύτερη είν’ η πραγματικότητα της κοινωνίας: η ακρίβεια, η κόπωση, η μοναξιά, η βουβή αγωνία τού ανθρώπου που παλεύει να κρατήσει αξιοπρεπή τη ζωή του μες σε μια χώρα που όλο και λιγότερο τον ακούει. Και ανάμεσα σ’ αυτές τις δύο πραγματικότητες ανοίγει ένα χάσμα σχεδόν αγεφύρωτο.

Η πολιτική σήμερα δεν αποτυγχάνει επειδή στερείται συνθημάτων. Αποτυγχάνει επειδή στερείται Αληθείας;! Ο δημόσιος λόγος έχει χάσει κάθε σχέση με το βίωμα. Δεν γεννιέται μέσα απ’ την κοινωνία, αλλά κατασκευάζεται από επικοινωνιακά επιτελεία. Είναι λόγος λείος, αποστειρωμένος, προσεκτικά ρυθμισμένος, για να μην αγγίζει τίποτε ουσιαστικό. Γι’ αυτό και δεν συγκινεί κανέναν. Ο άνθρωπος μπορεί να συγχωρήσει την αδυναμία· δεν συγχωρεί όμως την ψευδαίσθηση.

Το συνέδριο του κυβερνώντος κόμματος απετέλεσε σχεδόν μικρογραφία αυτής της παρακμής. Εκεί άκουγε κανείς έναν λόγο που έμοιαζε ν’ απευθύνεται σε μια χώρα ανύπαρκτη. Μιαν Ελλάδα τακτοποιημένη, σχεδόν ευτυχισμένη, όπου τα προβλήματα αποτελούν μικρές τεχνικές δυσλειτουργίες και όχι τραύματα κοινωνικά. Ήταν η γλώσσα μιας εξουσίας που έχει αποκοπεί απ’ την πραγματικότητα και συνομιλεί πλέον μόνον με την εικόνα της.

Και όμως, το πλέον ανησυχητικό δεν είν’ η αλαζονεία της εξουσίας. Η εξουσία πάντοτε ρέπει προς την αλαζονεία. Το πλέον ανησυχητικό είναι η Κοινωνική Κόπωση που μετατρέπεται σιγὰ-σιγὰ σε Παραίτηση! Η αίσθηση ότι «τίποτε δεν αλλάζει!». Αυτή η ψυχική ακινησία είν’ η μεγαλύτερη νίκη κάθε καθεστώτος. Διότι, ένας λαός οργισμένος, «κινδυνεύει» να εξεγερθεί· ένας λαός, κουρασμένος, όμως, συμβιβάζεται!

Μέσα σ’ αυτό το τοπίο εμφανίζονται «νέοι» πολιτικοί σχηματισμοί, «νέες» φωνές, «νέες» υποσχέσεις. Η κοινωνία μοιάζει έτοιμη ν’ ακούσει. Αλλ’ η ακρόαση δεν σημαίνει πάντοτε και πίστη. Διότι ο «σύγχρονος πολίτης (;)» έχει μάθει να «δυσπιστεί (;)». Ξέρει πως πολλοί μιλούν στο όνομά του χωρίς ποτέ να ‘χουν νιώσει το βάρος της ζωής του. Κ’ έτσι ταλαντεύεται ανάμεσα στην ανάγκη για έξοδο και στον «φόβο» του αγνώστου.

Εκεί θα κριθούν τελικά οι επόμενες εκλογές. Όχι στα τηλεοπτικά πάνελ, ούτε στις κομματικές φιέστες. Αλλά μες στη «συνείδηση» εκείνων που σιωπούν! Εκείνων που έπαψαν να «πιστεύουν εύκολα (;)», αλλά δεν έπαψαν ακόμη να ελπίζουν! Γιατί η ιστορία δεν κινείται πάντοτε με τις κραυγές των δυνατών. Κάποτε κινείται με την Βουβή μεταστροφή των Πολλών!.. 

Χρῆστος Κατσέας, ἀρθρογραφῶν γιὰ τὸ vima365.gr