vima365

Πόλεμος Υποδομών ……. Aπο τον Χρηστο Κατσεα

Πόλεμος Υποδομών …….

    Aπο τον Χρηστο Κατσεα

Ο Πόλεμος των Υποδομών: η Σιωπηρή μετάβασις σε μια νέα Γεωπολιτική εποχή

του Χρήστου Κατσέα

Στη γεωπολιτική ιστορία της Μέσης Ανατολής, οι συγκρούσεις σπανίως παραμένουν εντός των στενών ορίων μιας συμβατικής στρατιωτικής αντιπαραθέσεως. Αντιθέτως, η περιοχή λειτουργεί διαχρονικά ως εργαστήριο μετασχηματισμού της πολεμικής στρατηγικής. Ό,τι δοκιμάζεται εκεί, συχνά προαναγγέλλει τον χαρακτήρα των μελλοντικών συγκρούσεων σε πλανητικό επίπεδο.

Τα πρόσφατα πλήγματα εναντίον ενεργειακών εγκαταστάσεων στην Τεχεράνη δεν αποτελούν ένα ακόμη επεισόδιο στη μακρά αλυσίδα των ιρανοϊσραηλινών ορμών. Σηματοδοτούν, μάλλον, μιαν βαθύτερη μετατόπιση της στρατηγικής λογικής. Ενώ παλαιότερα ο πόλεμος στόχευε πρωτίστως στρατιωτικές βάσεις, πυραυλικά συστήματα ή πυρηνικές εγκαταστάσεις, σήμερα παρατηρείται η συστηματική προσβολή του ιδίου του λειτουργικού σκελετού του κράτους: της ενέργειας, των μεταφορών, της βιομηχανικής παραγωγής.

Η μετατόπιση αυτή δεν είναι τυχαία. Στον 21^ο αιώνα, η πραγματική ισχύς ενός κράτους δεν εδράζεται μόνον στο μέγεθος του στρατού του, αλλά στην ανθεκτικότητα των συστημάτων που στηρίζουν την καθημερινή του λειτουργία. Η ενέργεια, τα δίκτυα διανομής καυσίμων, τα πληροφοριακά συστήματα, η εφοδιαστική αλυσίδα – αυτά συνιστούν την πραγματική ραχοκοκκαλιά της κρατικής υπάρξεως. Εκεί πλέον μεταφέρεται ο πόλεμος.

Σύμφωνα με αναλύσεις διεθνών μέσων, οι πρόσφατες επιθέσεις στις δεξαμενές καυσίμων της Τεχεράνης προκάλεσαν εκτεταμένες πυρκαγιές, ρύπανση και προσωρινή διατάραξη της διανομής πετρελαϊκών προϊόντων στην ιρανική πρωτεύουσα. Οι συνέπειες υπερβαίνουν το στενό στρατιωτικό πεδίο. Όταν πλήττεται η ενεργειακή υποδομή, διαταράσσεται η μετακίνηση στρατευμάτων, η λειτουργία βιομηχανικών μονάδων, η καθημερινή ζωή εκατομμυρίων πολιτών. Ο πόλεμος παύει να είναι μακρινό γεγονός· γίνεται καθημερινή εμπειρία.

Αυτό ακριβώς είναι το βαθύτερο νόημα της νέας στρατηγικής: ο πόλεμος εξαπλώνεται απ’ το μέτωπο στην κοινωνία. Δεν στοχεύει μόνον τη στρατιωτική ικανότητα του αντιπάλου, αλλά τη συνολική ικανότητά του να λειτουργεί ως οργανωμένη πολιτική κοινότητα.

Η λογική αυτή συνδέεται με μιαν ευρύτερη μεταμόρφωση της διεθνούς συγκρούσεως. Οι σύγχρονοι πόλεμοι είναι υβριδικοί. Συνδυάζουν στρατιωτικά πλήγματα με κυβερνοεπιθέσεις, οικονομικές κυρώσεις, πληροφοριακή προπαγάνδα και επιχειρήσεις ψυχολογικού πολέμου. Η νίκη δεν επιτυγχάνεται απαραιτήτως με την κατάληψη εδαφών, αλλά με τη σταδιακή φθορά της αντοχής του αντιπάλου.

Στην περίπτωση του Ιράν, η στοχοποίηση των ενεργειακών υποδομών έχει κ’ ένα δεύτερο, γεωοικονομικό επίπεδο. Η ιρανική οικονομία εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό απ’ την παραγωγή και διακίνηση πετρελαίου. Η διατάραξη αυτού του τομέως μπορεί να δημιουργήσει εσωτερικές πιέσεις, να επηρεάσει την κοινωνική σταθερότητα και να περιορίσει την ικανότητα του κράτους να χρηματοδοτεί περιφερειακές στρατηγικές επιχειρήσεις.

Απ’ την άλλην πλευρά, ο κίνδυνος μιας γενικευμένης κλιμακώσεως παραμένει υπαρκτός. Το Ιράν διαθέτει δίκτυο συμμάχων και παραστρατιωτικών οργανώσεων στην περιοχή – από τον Λίβανο και τη Συρία μέχρι την Υεμένη και το Ιράκ. Ένα εκτεταμένο κύμα αντιποίνων θα μπορούσε να μετατρέψει την περιφερειακή ένταση σε πολυμέτωπη σύγκρουση.

Κατ’ αυτόν τον τρόπο, η Μέση Ανατολή βρίσκεται εκ νέου σ’ ένα επικίνδυνο σταυροδρόμι. Ο πόλεμος δεν διεξάγεται πλέον μόνο με πυραύλους και μαχητικά αεροσκάφη. Διεξάγεται στα δίκτυα ενέργειας, στα πληροφοριακά συστήματα, στην ίδια την καθημερινή λειτουργία των κοινωνιών.

Αν κάτι αποκαλύπτουν οι πρόσφατες εξελίξεις, είναι τούτο: ο πόλεμος του μέλλοντος δεν θα αρχίζει απαραιτήτως με την είσοδο στρατευμάτων σε ξένο έδαφος. Θα αρχίζει με την κατάρρευση των συστημάτων που κρατούν όρθια μίαν κοινωνία.

Και όταν η ενέργεια, το νερό, οι μεταφορές κ’ η πληροφορία μετατρέπονται σε πεδία μάχης, τότε ο πόλεμος παύει να είναι υπόθεσις στρατιωτών. Γίνεται υπόθεσις ολόκληρων λαών.

Αυτό είναι το νέο γεωπολιτικό τοπίο που αναδύεται – ένας πόλεμος σιωπηρός, διάχυτος, υπομονετικός, όπου ο αντίπαλος δεν καταστρέφεται απότομα· διαβρώνεται αργά, όπως ο λίθος απ’ το νερό. 

Χρῆστος Κατσέας, ἀρθρογραφῶν γιὰ τὸ vima365.gr