vima365

Ο » ΚΛΕΦΤΗΣ & ΑΜΑΡΤΩΛΟΣ » ΜΥΛΩΝΑΣ. – Του Αθανασιου Νουσια

Ο » ΚΛΕΦΤΗΣ & ΑΜΑΡΤΩΛΟΣ » ΜΥΛΩΝΑΣ.

  Του Αθανασιου Νουσια

Σε αγιογράφηση στο Σαραντάπορο της Ελασσόνας . Η αντιδικία μεταξύ απλών πολιτών και διαφόρων επαγγελματιών είναι , θα λέγαμε , αιώνια .

Εξαρτάται βέβαια το επάγγελμα . Αιώνια ήταν για παράδειγμα η αντιδικία μεταξύ πελατών και μυλωνάδων για να γίνει το αλεύρι ψιλό , το τραχανάλευρο καλοαλεσμένο , το σιμιγδάλι να λιχνίζεται καλά και ο μύλος να μην είναι από χαραή ¹ ώστε να μην πέσουν πετρούλες στο αλεύρι .

Η αμοιβή ( δικαίωμα ) του μυλωνά ήταν το λεγόμενο ξάι ή αξάι ² . Αυτό από τόπο σε τόπο μπορούσε να ήταν από 3 ως 10 % .

Άλεσμα χωρίς αμοιβή γινόταν μόνο στον γαμπρό ή στη νύφη για τα ψωμιά του γάμου .

Ο κόσμος όμως πάντα σχολίαζε τους μυλωνάδες πως έπαιρναν μεγαλύτερο δικαίωμα από το νόμιμο .

Τους θεωρούσε κλέφτες και το ρήμα ξαγιάζω έφθασε να γίνει συνώνυμο του κλέβω .

Η προαιώνια αυτή έχθρα μεταξύ αγροτών και μυλωνάδων είχε συμβάλλει στη διαμόρφωση της εικόνας του πονηρού και κλέφτη μυλωνά , του προορισμένου να υποστεί τις τιμωρίες της κόλασης .

Κατέληξε ως ένα στερεότυπο το οποίο από τον 16⁰ αιώνα και μετά μαρτυρείται σε παραδόσεις , θρύλους , παραμύθια και διηγήσεις .

Με την δικαιολογία αυτή , ο μυλωνάς δεν άργησε να εισέλθει , προς παραδειγματισμό ακόμα και στην εκκλησιαστική εικονογραφία .

Ο λαός από τη μια θεωρούσε τους μυλωνάδες κλέφτες και η Εκκλησία τους κατέτασσε μεταξύ των αμαρτωλών της επίγειας ζωής .

Ετσι , σε πολλές εκκλησίες , απεικονίζονται οι αμαρτωλοί να τιμωρούνται στην άλλη ζωή : ο μπακάλης , ο κλέφτης , ο φιλάργυρος αλλά και ο μυλωνάς !

Αξίζει μάλιστα να αναφέρουμε την ερμηνεία του λαϊκού ζωγράφου Παγώνη για την διαχρονική απεικόνιση και την τιμωρία του αμαρτωλού μυλωνά στη Δευτέρα Παρουσία : « Τον μυλωνάν να του κρεμάσεις τον μυλόλιθον από τον λαιμόν του και την κοφίναν του μύλου εις την κεφαλήν του »

Η τοιχογραφία του αμαρτωλού μυλωνά στο Σαραντάπορο .

Η σχετική εικόνα υπάρχει στη Μονή της Κοίμησης της Θεοτόκου που βρίσκεται κτισμένη στα στενά του Σαρανταπόρου .

Η Μόνη κατά τη διάρκεια της οθωμανικής κυριαρχίας στήριξε τους αδύναμους χωρικούς και προφύλαξε τους κτεφταρματολούς .

Εντυπωσιάζουν οι τοιχογραφίες του εξωνάρθηκα που από την τεχνοτροπία τους συμπεραίνουμε ότι έγιναν κάπου μεταξύ 1700 με 1750 .

Στην τοιχογραφία του δυτικού τοίχου δεξιά της θύρας μπορούμε να διαβάσουμε την επιγραφή « Ο ΜΗΛΩΝΑC » , « Ο Μιλονάς όπου κλέπτει » .

Ο μυλωνάς παρουσιάζεται σκυμμένος από το βάρος της μυλόπετρας που φέρει στο λαιμό του .

Δυστυχώς η μορφή του δεν είναι τόσο ευδιάκριτη . Σε αυτές τις αγιογραφίες οι αμαρτωλοί παρουσιάζονται με τα » λαλούντα σύμβολα » της αμαρτίας τους , όπως δηλαδή εν προκειμένω η μυλόπετρα .

Είναι το στοιχείο δηλαδή της επαγγελματικής του δράσης που τον παράσερνε προς την αμαρτία .

Σε άλλες αγιογραφίες , ανά την Ελλάδα , μπορεί να εικονίζεται και με ζυγαριά .

Οι παραστάσεις αυτές , όπως στο Σαραντάπορο , είχαν ως σκοπό τον παραδειγματισμό και την δημιουργία μιας κοινωνικής συμπεριφοράς η οποία μπορούσε να επιτευχθεί με εκφοβιστική μέσα .

Δεν ήταν τυχαία μάλιστα ακομη και η θέση που επιλεγόταν να γίνουν αυτές οι τοιχογραφίες .

Συνηθιζόταν να τοποθετούνται χαμηλά και παραπλεύρως σε θύρες εισόδων εκκλησιών για να τις βλέπουν υποχρεωτικά οι χριστιανοί και να παραδειγματίζονται .

¹ Κάθε βδομάδα ο μυλωνάς τροχιζε τις μυλωνόπετρες ώστε να αλέθουν σωστά. Στο πρώτο άλεσμα όμως βγαίναν πέτρες που πήγαιναν στο αλεύρι.

² Αξάι < λατ. exagium .

Πηγή οι 3 μύλοι του Σαρανταπόρου και της Ελασσόνας .

Η τοιχογραφία του αμαρτωλού μυλωνά στη Μονή της Παναγίας , Ανδρέας Γκανάτσιος , Ανάτυπο από τον 82⁰ τόμο του » Θεσσαλικού Ημερολογίου » , Λάρισα 2022.