vima365

Ιράν 2026: Το Πείραμα της Εξουσίας και η Κρίση της Επιβίωσης του Χρήστου Κατσέα

Ιράν 2026: Το Πείραμα της Εξουσίας και η Κρίση της Επιβίωσης

  του Χρήστου Κατσέα

Την 8η Ιανουαρίου 2026, η Ισλαμική «Δημοκρατία» του Ιράν —το καθεστώς που θεμελιώθηκε με την επανάσταση του 1979 και άντεξε σε σεισμικές αναταράξεις τα τελευταία τέσσερα και πλέον χρόνια— δείχνει πλέον να βρίσκεται ενώπιον μιας κρίσεως που δεν μπορεί πια ούτε να αποσιωπηθεί ούτε να διαχειριστεί με τις παλαιές μεθόδους καταστολής και προπαγάνδας.

Η κρίση αυτή δεν συνιστά απλή οικονομική δυσπραγία ούτε στιγμιαία κοινωνική αναταραχή· είναι κρίση επιβίωσης του καθεστώτος – υπαρξιακή ρωγμή και ανοιχτή σύγκρουση μεταξύ κοινωνίας κ’ εξουσίας. Η απελπισία δεν μεταφράζεται πλέον σε κατακερματισμένη οργή της νεολαίας ή απομονωμένων κοινωνικών ομάδων· έχει καταστεί συνολική, διαπερνώντας ακόμη και την ιδρυτική βάση πάνω στην οποία οικοδομήθηκε η Ισλαμική Δημοκρατία.

Από την Οικονομία στη Γεωπολιτική: Η Χρεοκοπία της Ισχύος

Η Ισλαμική «Δημοκρατία» επέζησε μεγάλων εξεγέρσεων κατά τις δεκαετίες του 2010 και του 2020· όμως αυτή τη φορά τα δεδομένα είναι διαφορετικά. Οι οικονομικές δομές που άλλοτε συγκρατούσαν το καθεστώς —ο εκρηκτικός πληθωρισμός, η υποτίμηση του Ριάλ, η γενικευμένη οικονομική κατάρρευση, οι χρόνιες ελλείψεις ηλεκτρικής ενέργειας, ύδατος και βασικών ιατρικών πόρων— έχουν εξαντλήσει όχι μόνο τα όποια οικονομικά «μαξιλάρια», αλλά και την ίδια την κοινωνική νομιμοποίηση της εξουσίας.

Η εσωτερική αυτή κρίση οδηγεί πλέον στην αποξένωση των παραδοσιακών συμμάχων του καθεστώτος: των εμπόρων των παζαριών, που άλλοτε αποτέλεσαν θεμέλιο της επανάστασης κατά του Σάχη και σήμερα στρέφονται εχθρικά εναντίον όσων υπόσχονται τάξη, αλλά παραδίδουν αδιέξοδο και πείνα.

Παράλληλα, οι εξωτερικές συνιστώσες που επί δεκαετίες προσέδιδαν στο Ιράν αίσθηση διεθνούς βαρύτητας —οι περιφερειακές συμμαχίες, η ιδεολογική επιρροή στον σιιτικό άξονα, καθώς και οι στρατηγικές σχέσεις με δυνάμεις του λεγόμενου «παγκόσμιου Νότου»— έχουν υποχωρήσει ή εκφυλιστεί στην πράξη. Η σταδιακή απόσυρση έμπρακτης στήριξης από συμμάχους που έως πρότινος εμφανίζονταν πιστοί αφήνει το καθεστώς όλο και περισσότερο απομονωμένο εντός του διεθνούς μεταβαλλόμενου συστήματος.

Η εικόνα που διαμορφώνεται δεν είν’ απλώς εκείνη ενός αυταρχικού καθεστώτος που κλυδωνίζεται, αλλά ενός μηχανισμού εξουσίας που χάνει τα εργαλεία, τις συμμαχίες και την αξιοπιστία του. Πρόκειται για το «τέλος» ενός ιστορικού κύκλου που άνοιξε πριν από σχεδόν μισό αιώνα με την Ισλαμική Επανάσταση και σήμερα έρχεται αντιμέτωπος με την αδυναμία διατήρησης τόσο της εσωτερικής συνοχής όσο και της διεθνούς του ισχύος.

Η Κρίση ως Αποκαλυπτήριο της Εξουσίας

Η εξουσία πάντοτε διαπραγματεύεται το πρόσωπό της με την πραγματικότητα. Όταν οι πολιτικές επιλογές μετατρέπονται σε ωμή βία, η βία γεννά φόβο, και ο φόβος, αργά ή γρήγορα, μετασχηματίζεται σε πανικό. Τι άλλο, αν όχι πανικό, μαρτυρούν οι απειλές, τα σπασμωδικά μέτρα και οι αντιφατικές δηλώσεις της ιρανικής ηγεσίας;

Όταν η εξουσία αρνείται ν’ αντιμετωπίσει τα βαθύτερα αίτια της κρίσης —την αδυναμία εξασφάλισης στοιχειώδους επιβίωσης του πληθυσμού, τη ρήξη εμπιστοσύνης μεταξύ κράτους και πολιτών, την κοινωνική και εθνική αποδιοργάνωση— τότε δεν μιλάμε πλέον για διαχείριση κρίσης, αλλά για το παιχνίδι της ύστατης υποταγής.

Η παρούσα κρίση δεν αποτελεί στιγμιαίο πολιτικό συμβάν· συνιστά μεταβατική δοκιμασία για την ίδια την έννοια της κρατικής συνέχειας στο Ιράν. Η καθεστηκυία τάξη, για πρώτη φορά μετά από δεκαετίες, αδυνατεί να επιβληθεί ακόμη και στις ίδιες της τις βάσεις· και όταν η βάση του πολιτικού πυλώνα μετατρέπεται σε αντίπαλο, η πολιτική παύει να είναι διαχείριση και αρχίζει να θυμίζει προδιαγεγραμμένη τραγωδία!

Το Τέλος ή η Μεταμόρφωση;

Σε μια εποχή όπου οι μεγάλες δυνάμεις παίζουν σκάκι πάνω στα ερείπια παλαιών ιμπεριαλισμών και εν μέσω νέων γεωπολιτικών ανταγωνισμών, δεν είναι υπερβολή να ειπωθεί πως η κρίση στο Ιράν συνιστά σημείο καμπής. Όχι μόνο για την ίδια την Τεχεράνη, αλλά και για τη Μέση Ανατολή συνολικά, καθώς και για το ευρύτερο σύστημα διεθνών σχέσεων.

Το τέλος ενός καθεστώτος, εφόσον επέλθει πλήρως, θα συνοδευθεί από σεισμικές μεταβολές στην περιφερειακή ισορροπία – ή, αντιθέτως, θ’ ανοίξει τον δρόμο για μια ριζικά νέα μορφή πολιτικής και κοινωνικής οργάνωσης. Και όπως κάθε κρίση που σέβεται τον εαυτό της, έτσι και αυτή δεν συντελείται σε ιστορικό κενό· αλλά μέσα στη θύελλα των ανθρώπινων προσδοκιών, των φόβων, του θυμού και, ακόμη, της ελπίδας!

Χρῆστος Κατσέας ἐπὶ τοῦ «Vima365.gr»