vima365

Περιηγήσεις : Το θαύμα του Ευπαλίνου στα Μέγαρα – Απο τον Φιλιππο Καρακωστα

Περιηγήσεις : Το θαύμα του Ευπαλίνου στα Μέγαρα

    Απο τον Φιλιππο Καρακωστα

Η Βολτα στην πολη των Μεγαρων  δεν θα μπορούσε να μην εχει συνέχεια μετα το Αρχαιολογικο Μουσείο και το  Σπήλαιο και ιερο της ΔΗΜΗΤΡΑΣ

Ενα από τα σημαντικότερα αρχαία μνημεία των Μεγάρων είναι η Κρήνη του Θεαγένους … θεωρητικέ  το πρωτο εργο του σπουδαίου μηχανικού της Αρχαιότητας και Μεγαριτη μηχανικού Ευπαλίνου

Η Κρηνη δεν ειναι κατι μεμονομενο ειναι ενα μονο σημειο του πολυδαιδαλου τεχνικου εργου που ακομα και σημερα απο επιστημονες θεωρειται μοναδικη τεχνικη κατασκευη ,στην Αρχαια πολη των  Μεγαρεων 

 Και αν αναλογιστούμε ( οσοι το εχουν επισκεφτεί  καταλαβαίνουν   ) για το τεχνικο εργο που ο Ευπαλινος κατασκεύασε στην Σαμο ..

Το εργο της υδροδοτήσεις των Μεγαρών  θεωρείται εφάμιλλο  ΑΝ και δεν  .. έχουν μπορέσει να έρθει στο φως , το μεγαλυτερο τμημα ,  ενα τοσο σουδαιο και πολύπλοκο  τεχνικο εργο ..

Φωτογραφιες του Φ.Κ:  Η Κρήνη του Τύραννου  Θεαγένους,

Φεύγοντας απο το Αρχαιολογικο Μουσειο στην πλαγια του λοφου  καπου 300 μετρα  μακρια και με κατεύθυνση δυτικά μεσα απο τα στενα της παλαιάς πολης φθάσαμε σε αυτο το σπουδαιο αρχαιολογικο τεχνικο εργο

 Και παλι θα γκρινιάξω  αλλα οχι αδικα μια και αυτος ο χωρος  (οπως και ενας αλλος πολλη σπουδαιος στα Μεγαρα που επισκεφθήκαμε )  δεν υπάρχει δυνατότητα να τον περπατήσεις ,  να αγγίξεις αυτες τις πετρες  ..μια και ειναι κλειστος !

Δεν ειναι αναγκαίο οι υπεύθυνοι του τοπου ( οπως σε πολλους Ιστορικούς μας χώρους  )  να κάνουν ενεργειες με σκοπο να προβάλουν τον τοπο τους ;;

Και απλα παντα οταν βλεπω την δυσκολία να προβάλεις …  να τιμήσει  ενας επισκέπτης ( Ελληνας ή Ξενος ) αυτα  που μας τιμουν ….  διερωτώμαι ;;

…. Δεν θα έπρεπε …  να  πιέζουν … τους αρμόδιους  για να ειναι  προσβάσιμος για τους επισκέπτες  ;;;;

  Και μετα απο αυτα…  που ειναι αναγαια να τα λεμε .. ΑΣ  αναφερθούμε στον  Ευπαλίνο … και τα εργα που μας θυμίζουν τον μακρινο 6ο – 5ο αιώνα ΠΧ πως Έλληνες εκαναν εργα που τα θαμάζουμε μεχρι και σημερα …

Ποιος ηταν ο Ευπαλίνος ;;;

Απο την  Συνέντευξη του  ομότιμου καθηγητή Μετεωρολογίας κ. Στέλιο Γκίνη στο  tamegara.blogspot.com.

Ο Μεγαρέας Ευπαλίνος ο γιος του Ναυστρόφου, πιθανόν να ήταν ο γνωστότερος μηχανικός αρχιτέκτονας του 6ου π.Χ. αιώνα.

Περισσότερες πληροφορίες δεν έχουμε για τον σημαντικό αυτόν Μεγαρέα από την αρχαία γραμματεία, παρά μόνο ό,τι γράφει ο ιστορικός Ηρόδοτος:  ‘’Ανέφερα πολλά δε για τους Σαμίους[…]

 Σε όρος με ύψος εκατόν πενήντα οργιές, έφτιαξαν υπόγειο όρυγμα που το είχαν αρχίσει ταυτόχρονα από δυο πλευρές.

Το μεν μήκος του ορύγματος είναι επτά στάδια, το δε ύψος και πλάτος είναι οκτώ πόδια το καθένα. Καθ’ όλο το μήκος του δε, έχει ανοιχτεί ένα άλλο όρυγμα, σε βάθος είκοσι πήχεων, με πλάτος τριών ποδιών(1), μέσα από το οποίο το νερό διοχετεύεται μέσα από σωλήνες από μεγάλη πηγή μέχρι την πόλη.

Ο αρχιτέκτονας δε του ορύγματος αυτού ήταν ο Ευπαλίνος, γιος του Ναυστρόφου από τα Μέγαρα.’’ (Ηρόδοτος. Βιβλίο Γ’, Θάλεια,60)  

 Το περίφημο Ευπαλίνειο υδραγωγείο είναι πραγματικά ένα αξεπέραστο μηχανικό έργο στην ιστορία της μηχανικής τεχνολογίας.

Μάλιστα, γίνεται αξιοπρόσεκτο τεκμήριο των όσων επιστημονικών γνώσεων κατείχε ο Ευπαλίνος, εάν τις συγκρίνουμε με τις εφαρμογές των σύγχρονων επιστημών όπως αυτές είναι: της Τοπογραφίας, της Γεωμετρίας και της Γεωδαισίας.

Ο Μεγαρέας μηχανικός, ανέλαβε το έργο επί της τύραννίας του Πολυκράτη και το διεκπεραίωσε με ένα άριστο μηχανικό/τεχνολογικό τρόπο, εάν πάλι αναλογιστούμε ό,τι ολοκληρώθηκε με τα ελάχιστα εργαλεία της αρχαίας εποχής.

Έτσι, ώστε κατάφερε να διανοίξει αρχικώς ένα επιφανειακό (εξωτερικό) σύστημα αγωγού που οδηγούσε στο όρυγμα μήκους 1800μ. διαμέσου του βουνού Άμπελος, για την υδροδότηση της αρχαίας πόλεως της Σάμου στα μέσα περίπου του 6^ου π.Χ. αιώνα.

Απο την  Συνέντευξη του  ομότιμου καθηγητή Μετεωρολογίας κ. Στέλιο Γκίνη στο  tamegara.blogspot.com.

Τα υδραυλικά εργα στα Μεγαρα

Τρία από τα σημαντικότερα αρχαία μνημεία συνδέονται με τον αρχαίο μηχανικό Ευπαλίνο και με τον Θεαγένη, αμφότερους Μεγαρείς.

Το πρωτο η  Κρήνη του Θεαγένους, που έχει πάρει το όνομα του τυράννου, αποδίδεται στον Ευπαλίνο και αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα και μεγαλύτερα κτίσματα υδροδότησης του 5ου αι. π.Χ.

Ενα υπόγειο υδραγωγείο, που κατασκευάστηκε τον 6ο αιώνα π.Χ. και φαίνεται ότι αποτελεί πρωτόλειο έργο του Ευπαλίνου επίσης, έχει εντοπιστεί στη θέση Ορκός.

Αποτελείται από υδρομαστευτικές σήραγγες που συνέλεγαν και μετέφεραν το νερό στην πόλη, με τη βοήθεια της φυσικής κλίσης.

Το νερό από το υδραγωγείο οδηγούνταν με λιθόκτιστο αγωγό στην κεντρική κρήνη της πόλης, την Κρήνη του Θεαγένους.

Οπως έχει εξηγήσει η αρχαιολόγος Παναγιώτα Αυγερινού, το υδραγωγείο εμφανίζει ομοιότητες με το περίφημο υδραγωγείο της Σάμου.

Το γεγονός αυτό, μαζί με τη χρονολόγηση του έργου, οδηγεί στο συμπέρασμα ότι πρόκειται για πρωτόλειο έργο του Ευπαλίνου, που καταγόταν από τα Μέγαρα.

Από την κατασκευή του απέκτησε την απαιτούμενη εμπειρία και την τεχνική αρτιότητα που απαιτούνταν για τον σχεδιασμό ενός τόσο μεγάλου και σύνθετου έργου, όπως το Ευπαλίνειο Ορυγμα.

Η Ανάγκη  κατασκευής και οι τεχνικής κατασκευής  του Εργου 

Η παρατεταμένη ξηρασία της Αττικής οδήγησε στην δημιουργία υπόγειων δεξαμενών που επικοινωνούσαν μεταξύ τους με αγωγό.

Οι δεξαμενές παρείχαν νερό για πλύσιμο αλλά και το πόσιμο, που η άντλησή του γινόταν από ξεχωριστό πηγάδι. ‘’Πολύπλοκα και πολυδαίδαλα τέτοια συστήματα έχουν ανασκαφεί στην Μεγαρίδα αποδεικνύοντας την σημαντική τεχνογνωσία σε υδραυλικά έργα των Μεγαρέων ήδη από τον 7ο – 6ο π.Χ. αιώνα’’.

Στο υδραγωγείο της περιοχής του Ορκού, κάθετα φρέατα υπάρχουν κατανεμημένα στην επιφάνεια του εδάφους που χρησίμευσαν αρχικά στον προσανατολισμό, αερισμό και απομάκρυνση των επιχώσεων κατά τη διάνοιξη των υπόγειων σηράγγων και στη συνέχεια για τη συντήρηση και τον εξαερισμό του ίδιου του υδραγωγείου.

Το νερό από το υδραγωγείο του Ορκού οδηγούνταν με λιθόκτιστο αγωγό στην κεντρική κρήνη της πόλης που κτίστηκε στις αρχές του 5ου αιώνα π.Χ. και είναι γνωστή ως Κρήνη του Θεαγένους.

Όπως εξήγησε η αρχαιολόγος της Γ’ Εφορείας Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων, Παναγιώτα Αυγερινού, σε διάλεξή της στις 23-4-2012, στο Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης, το υδραγωγείο εμφανίζει ομοιότητες με το περίφημο υδραγωγείο της Σάμου, τόσο ως προς τα τεχνικά χαρακτηριστικά, όσο και ως προς τον όλο σχεδιασμό.

Το γεγονός αυτό, μαζί με τη χρονολόγηση του έργου, οδήγησαν τους αρχαιολόγους της Γ’ ΕΠΚΑ στη θεώρηση ότι πρόκειται για πρωτόλειο έργο του Ευπαλίνου, από την κατασκευή του οποίου απέκτησε την απαιτούμενη εμπειρία και τεχνική αρτιότητα που απαιτούνταν για το σχεδιασμό ενός τόσο μεγάλου και σύνθετου έργου, όπως είναι το Ευπαλίνειο Όρυγμα της Σάμου.

Σημειώνεται, εξάλλου, ότι σε σωστική ανασκαφή του 2008 στο νότιο τμήμα της πόλης, δίπλα στον οχυρωματικό περίβολο, είχε έρθει στο φως το τρίτο δημόσιο έργο ύδρευσης, η νότια Κρήνη, που χρονολογείται στις αρχές του 5ου αιώνα π.Χ.

Ως σύλληψη αποτελεί συνδυασμό των δύο προηγηθέντων έργων, καθώς συνδύαζε άντληση και αποθήκευση νερού.

Στηρίζεται, όπως και το υδραγωγείο στη λογική της υδρομάστευσης, που επιτυγχάνεται με αγωγούς – στοές διανοιγμένους στο σκληρό φυσικό έδαφος με καθοδική πορεία προς τον υδροφόρο ορίζοντα.

Το νερό κατέκλυζε τους αγωγούς και συλλεγόταν σε υπόγεια κυκλική δεξαμενή, από όπου γινόταν η άντλησή του.

Η νότια κρήνη ήταν υπόγεια και σύμφωνα με τα ανασκαφικά δεδομένα, ήταν προσιτή με κλίμακα καθόδου ανάμεσα σε δύο αναλημματικούς τοίχους και έφερε πρόσοψη με πεσσούς και επιστύλιο, κατά το πρότυπο της Άνω Πειρήνης στον Ακροκόρινθο.

Φυσικά υπάρχει και ενα αλλο σημείο που εχει σχεσει με τις κατασκευες και θεωρείται απο τους ειδικους   απο τα σπουδαιότερες ανακαλύψεις αλλα και κατασκευες …  και θα αναφερθούμε σε αλλο άρθρο μας

Πρόσθετες πληροφορίες 

1 ) Κατά τον 7ο και 6ο αιώνα π.Χ. τα Μέγαρα είχαν πολύ πιο μεγάλη δύναμη και πληθυσμό από ό,τι την περίοδο που άκμασε η υπόλοιπη Ελλάδα, δηλαδή τον 5ο αιώνα π.Χ. Aυτό φανερώνουν οι πολλές αποικίες που ίδρυσε αυτή η πόλη-κράτος στα ανατολικά μέχρι τη Βιθυνία της Ασίας και το θρακικό Βόσπορο, και στα δυτικά μέχρι τη Σικελία. (National Geographic. K. Παπαρηγόπουλου, ‘’ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΕΘΝΟΥΣ’’. Τόμος 2ος , σελ. 141).

2) Ο Ε. Σταματιάδης στην έκθεσή του «Περί ορύγματος Ευπαλίνου» (εκδ. 1882)αναφέρει το εξής περίεργο: το 620 π.Χ., όταν ανέλαβαν την εξουσία οι γεωμόροι (γαιοκτήμονες), οι Σάμιοι ήρθαν σε πόλεμο με τους Μεγαρείς, τους οποίους κατανίκησαν στείλαντες εννέα στρατηγούς/ναυάρχους.

Αυτοί θέλοντας να καταλύσουν το ολιγαρχικό πολίτευμα, χρησιμοποίησαν τους αιχμαλώτους Μεγαρείς, αφού τους απένειμαν τον τίτλο του Σάμιου πολίτη.

Ήταν ένας εξ αυτών ο Ευπαλίνος;

Τότε θα πρέπει να γεννήθηκε περί το 640 π.Χ. δηλ. θα ήταν συνομήλικος του Θαλή. Αν ήταν όμως δευτέρας γενεάς, γεννημένος γύρω το 615 π.Χ., θα ξεκίνησε το έργο στην ακμή της ηλικίας του (περ. 45 ετών). Σε όποια περίπτωση η έναρξη έγινε από το 595 έως 570 π.Χ.

Πάντως η τεχνογνωσία υδραγωγείων ήταν πρόσφατη στα Μέγαρα (επί Θεαγένους έγινε η «Κρήνη Μεγάρων» το 630 π.Χ.)

Το υδραγωγείο, που εντοπίστηκε στη θέση Ορκός, αποτελείται από υδρομαστευτικές σήραγγες που συνέλεγαν και μετέφεραν το νερό στην πόλη, με τη βοήθεια της φυσικής κλίσης.

Ένα ακόμη υπόγειο υδραγωγείο (από τα τρία αρχαία που έχουν ανασκαφή μέχρι σήμερα στη πόλη των Μεγάρων, και που κατασκευάστηκε γύρω στον 6ο αιώνα π.Χ.

Καθώς φαίνεται να αποτελεί πρωτόλειο έργο του περίφημου Μεγαρίτη αρχιτέκτονα Ευπαλίνου όπου το έφεραν στο φως οι ανασκαφές της Γ’ Εφορείας Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων στην αγροτική περιφέρεια Ορκού, των Μεγάρων.

Συστήματα δεξαμενών που επικοινωνούσαν μεταξύ τους με υπόγειες σήραγγες, τρία υδραγωγεία που μετέφεραν νερό σε ισάριθμες κρήνες από τα γύρω βουνά, πολύ μεγάλο αριθμό πηγαδιών και γενικότερα υδραυλικά έργα μάστευσης και μεταφοράς των υδάτων έχει αποκαλύψει η αρχαιολογική σκαπάνη στην περιοχή των Μεγάρων τα τελευταία χρόνια.

Η αρχαιολόγος Παναγιώτα Αυγερινού επισήμανε ότι τα παραπάνω έργα ύδρευσης στα Μέγαρα καταδεικνύουν ότι ο Ευπαλίνος προίκισε την πόλη με την τεχνολογία ενός μεγάλου έργου και την τεχνογνωσία του, δημιουργώντας μια σχολή μαθητών που συνέχισαν την παράδοσή του.

‘’Η έλλειψη του νερού στην Αττική οδήγησε τους κατοίκους της να μελετήσουν την ροή των ποταμών και τη διείσδυση της βροχής μέσα στη γη και να ανακαλύψουν που κρύβονται τα νερά ώστε να τα αντλήσουν αποκτώντας έτσι μία ξεχωριστή τεχνογνωσία.

Ανέπτυξαν έναν πολύ μεγάλο υδροτεχνολογικό πολιτισμό, όπως αποδεικνύεται από τα έργα τους’’, είπε η αρχαιολόγος κυρία Έφη Λυγκούρη στην ημερίδα του υπουργείου Πολιτισμού ‘’Νερό – Περιβάλλον – Πολιτισμός’’.

Πόλη με πλούσια Ιστορία, γνωστή και από τη μυθολογία επίσης, καθώς εκεί, σύμφωνα με τον μύθο, γεννήθηκε ο μάντης Κάλχας, πόλη με άγνωστους θησαυρούς, τα Μέγαρα βρίσκονται τόσο κοντά στην Αθήνα.

Οι δωρικής καταγωγής Μεγαρίτες τα έβαλαν αρκετές φορές μαζί της κατά την αρχαιότητα. Αλλά σήμερα, μια επίσκεψη στα Μέγαρα θα ανταμείψει πλουσιοπάροχα όποιον την κάνει. Τα Μέγαρα έχουν κηρυχθεί αρχαιολογικός χώρος από το Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο. Η κήρυξη αφορά σε 40.000 στρέμματα και περιλαμβάνει την πόλη και την ευρύτερη περιοχή της.

Στο νότιο τμήμα της πόλης, δίπλα στον οχυρωματικό περίβολο, έχει αποκαλυφθεί τρίτο δημόσιο έργο ύδρευσης, η νότια Κρήνη, που χρονολογείται στις αρχές του 5ου αιώνα π.Χ. Ως σύλληψη αποτελεί συνδυασμό των δύο προηγηθέντων έργων, καθώς συνδύαζε άντληση και αποθήκευση νερού.

Το περίφημο υδραγωγείο της Σάμου.

Η αρχαία Αγορά των Μεγάρων, τμήμα της οποίας αποκαλύφθηκε το 1937 κάτω από τη σύγχρονη πλατεία Ηρώων, συνεχίζει να δίνει «παρουσία» κυρίως μέσα από την ανακάλυψη αρχιτεκτονικών μελών, όπως συνέβη σε εκσκαφή οδού στα ανατολικά της πλατείας. Τμήματα του οχυρωματικού περιβόλου των Μεγάρων, επίσης, έχουν κατά καιρούς βρεθεί σε διάφορα σημεία της πόλης.

Ενα από τα σημαντικότερα βρέθηκαν στις σωστικού χαρακτήρα ανασκαφές του 2006-2010. Πρόκειται για τμήμα στο νότιο σκέλος του περιβόλου, όπου ανάμεσα σε δύο ημικυκλικούς πύργους εντοπίστηκαν οι Νυμφάδες Πύλες, ζωτικής σημασίας για την αρχαία πόλη, καθώς εξασφάλιζαν την επικοινωνία μέσω της ευθείας οδού με το λιμάνι της Νισαίας.

Πηγή εικόνων και μέρος του κειμένου: http://www.ethnos.gr/article.asp?catid=22784&subid=2&pubid=63648289

https://urbanspeleology.blogspot.com/2023/09/50.html

Βιβλιογραφεία:

Ηρόδοτος. Βιβλίο Γ (Θάλεια),60

Shipley, Graham (1987). A history of Samos, 800-188 BC. Oxford: Clarendon Press. ISBN 0-19-814868-2.

Hermann J. Kienast (The aqueduct of Eupalinos in Samos), Αθήνα 2004, Έκδοση του Ελληνικού Υπουργείου Πολιτισμού

Evans, Harry B. (1999). «Die Wasserleitung des Eupalinos auf Samos (Review)». American Journal of Archaeology 103 (1): 149–150.