vima365

ΗΠΑ – Βενεζουέλα – Γεωπολιτική – Κριτική – Του ΧΡΗΣΤΟΥ ΚΑΤΣΕΑ

ΗΠΑ – Βενεζουέλα – Γεωπολιτική – Κριτική 

Του ΧΡΗΣΤΟΥ ΚΑΤΣΕΑ

Όταν η Ισχύς Παύει να Προσποιείται

Η γεωπολιτική, λοιπόν, πάλιν επί των επάλξεων. Όχι ως θεωρία, ούτε ως πανεπιστημιακό παίγνιο για σεμιναριακά μυαλά, αλλά ως ωμή πραγματικότητα, με μπότα, με χάρτη, μ’ αίμα. Και μας «εκπλήσσει» ; Μας ξαφνιάζει, τάχα, ότι ο κόσμος κυβερνιέται από συμφέροντα, από ισχύ, από φόβο και από την παμπάλαια βουλιμία της κυριαρχίας ;

Επί δεκαετίες μας εκπαίδευσαν στην αφέλεια. Μας είπαν πώς οι πόλεμοι τελείωσαν, πώς η Ιστορία έκλεισε το μαγαζί, πώς η αγορά θα ρυθμίσει τα πάντα με όρους «συνεργασίας» και «αμοιβαίου οφέλους». Και όποιος μιλούσε για γεωπολιτική, για σφαίρες επιρροής, για δρόμους ενέργειας και πρώτες ύλες, αντιμετωπιζόταν ως αναχρονισμός· λίγο-πολύ ως γραφικό κατάλοιπο του Ψυχρού Πολέμου.

Κι όμως. Η γεωπολιτική δεν έφυγε ποτέ. Απλώς «βουβάθηκε», όπως «βουβαίνει» το θηρίο πριν απ’ το άλμα. Έμεινε υπόγεια, δουλεύοντας με αγωγούς, με συμβόλαια, με δάνεια, με πραξικοπήματα χαμηλής έντασης. Και όταν έκρινε ότι η ώρα ήρθε, επανήλθε ακάλυπτη, αδίστακτη, αποφασισμένη.

Το παράδοξο —η μάλλον το κωμικοτραγικό— είναι ότι εκπλήσσονται εκείνοι πού έπρεπε να το περιμένουν. Οι «μορφωμένοι», οι «ενημερωμένοι», οι διαχειριστές της κοινής γνώμης. Όσοι αντικατέστησαν την πολιτική με ηθικολογικά συνθήματα και την ισχύ με ευχολόγια. Όσοι πίστεψαν ότι οι αυτοκρατορίες μετανοούν και ότι τα συμφέροντα συγκινούνται.

Η γεωπολιτική δεν επιστρέφει· δεν είχε φύγει. Απλώς θυμίζει, με τρόπο βίαιο και παιδευτικό, ότι ο κόσμος δεν κυβερνάται από προθέσεις αλλ’ από συσχετισμούς δύναμης. Και ότι όποιος αρνείται να τη μελετήσει, να την κατανοήσει, να την αντιμετωπίσει νηφάλια, καταλήγει —μοιραία— όχι θεατής, αλλά πεδίο.

Μας εκπλήσσει, λοιπόν; Όχι. Εκπλήσσει μόνον το πόσο επιμελώς επιμένουμε να προσποιούμαστε ότι δεν τη βλέπουμε. Κι αυτό, ιστορικά, πληρώνεται πάντοτε.

*

Να το πούμε, λοιπόν, ωμά· με λόγο ξερό, χωρίς τα δαντελένια προσχήματα της διπλωματίας και τα χαϊδευτικά νανουρίσματα των επαγγελματιών αναλυτών, που τρέφονται απ’ την ασάφεια όπως τα παράσιτα απ’ το αίμα: ό,τι διαπράττεται στη Βενεζουέλα δεν είναι «παρέμβαση», δεν είναι «επαναφορά της δημοκρατίας», δεν είναι καν άλλη μία σελίδα στο κιτρινισμένο χρονικό των αμερικανικών εισβολών. Είναι διακήρυξη ισχύος ! Είναι δοκιμή φωνής της αυτοκρατορίας. Είν’ εκείνη η στιγμή που η Ιστορία σου φωνάζει κατάμουτρα· κι αν κάνεις πως δεν ακούς, θα σε λιώσει όπως το φορτηγό τον αφηρημένο πεζό στη διάβαση.

Η απαγωγή «εκλεγμένου ηγέτη», η στρατιωτική κατάληψη μιας χώρας και η ανερυθρίαστη ανακοίνωση ότι η διοίκησή της περνά «μέχρι νεωτέρας» στα χέρια της Ουάσινγκτον, δεν συνιστούν απλώς κατάφωρη παραβίαση του διεθνούς δικαίου. Αυτό είναι το ελάχιστο. Το ουσιώδες είναι άλλο: πρόκειται για την επιστροφή της αυτοκρατορικής αλαζονείας στην πιο πρωτόγονη, ακατέργαστη μορφή της. Χωρίς πολιτιστικό περίβλημα. Χωρίς «φιλανθρωπική» μάσκα. Με τη γλώσσα του νταή της γειτονιάς, που πιστεύει πως ο κόσμος του ανήκει επειδή διαθέτει ρόπαλο και δεν διστάζει να το χρησιμοποιήσει.

Ο Τράμπ, ο φτιαχτός «ειρηνιστής» των προεκλογικών μύθων και των ελληνικών αυταπατών, δεν φέρνει κάτι καινούργιο. Απλώς ξεγυμνώνει το παλιό. Πετά τις μάσκες και μιλά όπως μιλούν οι αυτοκρατορίες όταν παύουν να προσποιούνται. Όταν επικαλείται το δόγμα Μονρόε, δεν αναπολεί το 1823 ούτ’ ενδιαφέρεται για τη Λατινική Αμερική ως γεωγραφία. Μιλά για τον πλανήτη. Ο Μαδούρο δεν είναι ο αποδέκτης· είναι το παράδειγμα ! Το μήνυμα απευθύνεται στο Πεκίνο, στη Μόσχα και σε κάθε κράτος που τόλμησε να σκεφτεί πως μπορεί να υπάρξει εκτός αμερικανικής κηδεμονίας !

Το δόγμα Μονρόε δεν υπήρξε ποτέ αθώο. Απ’ τη γέννησή του ήταν μια ωμή δήλωση ιδιοκτησίας: «η ήπειρος είναι δική μας». Τότε οι ΗΠΑ δεν διέθεταν ακόμη τη δύναμη να το επιβάλουν. Σήμερα τη διαθέτουν – και αποφάσισαν να μην τη σπαταλούν σε προσχήματα. Το πετρέλαιο, το λίθιο, οι σπάνιες γαίες δεν είν’ απλοί φυσικοί πόροι· είναι τα νέα ιερά λείψανα της αυτοκρατορίας ! Όποιος τα κατέχει χωρίς άδεια, βαφτίζεται κλέφτης. Όποιος συνομιλεί με την Κίνα, βαφτίζεται εχθρός. Όποιος αντιστέκεται, καταγράφεται εξαρχής ως αναλώσιμος !

Η υπόθεση Νοριέγκα δεν είναι ιστορική υποσημείωση για φιλολόγους. Είναι προειδοποιητική ταμπέλα. Όταν ένας «σύμμαχος» πάψει να είναι χρήσιμος, μετατρέπεται εν μια νυκτί σε εγκληματία και σύρεται σιδηροδέσμιος μπροστά στις κάμερες, για να διδαχθούν οι υπόλοιποι. Η διαφορά σήμερα είναι ποιοτική: η αμερικανική ισχύς δεν περιορίζεται πια σε εσωτερικά ξεκαθαρίσματα μαφιών. Στοχοποιεί κράτη. Περιοχές. Ολόκληρες ηπείρους. Και αύριο –αν χρειαστεί– την ίδια την Ευρώπη, εφόσον αυτή εξακολουθεί να παίζει τον ρόλο του πειθήνιου αλλά δήθεν ανήσυχου υπηρέτη.

Ας μην κοροϊδευόμαστε. Όταν η Ουάσινγκτον δηλώνει απερίφραστα ότι «κι άλλοι ηγέτες θα ’χουν την τύχη του Μαδούρο», δεν ασκεί διπλωματία. Ασκεί παιδαγωγική τρόμου ! Δεν θέλει συμμάχους· θέλει υποτελείς. Δεν θέλει κυβερνήτες· θέλει διαχειριστές. Δεν θέλει κοινωνίες· θέλει αγορές, πειθαρχημένες και βουβές.

Κι εδώ ακριβώς βρίσκεται το κρίσιμο σημείο. Αν όλα αυτά εκληφθούν ως μεμονωμένα επεισόδια, ως ιδιοτροπίες ενός εκκεντρικού προέδρου, τότε η ήττα έχει ήδη συντελεστεί. Διότι αυτό που εκτυλίσσεται μπροστά μας δεν είναι τρέλα. Είναι στρατηγική. Είναι η ίδια λογική που τον 20ό αιώνα φόρεσε άλλες στολές, ύψωσε άλλες σημαίες και βάφτισε την παγκόσμια κυριαρχία «ιστορική αναγκαιότητα».

Η Ιστορία δεν επαναλαμβάνεται από μόνη της. Την επαναλαμβάνουν οι άνθρωποι όταν αρνούνται να τη σκεφτούν. Κι αν σήμερα δεν συγκριθεί αυτή η πολιτική με τις μεγάλες εκστρατείες καθολικής κυριαρχίας του παρελθόντος, αύριο η σύγκριση θα είν’ άχρηστη – γιατί τ’ αποτελέσματα θα ’χουν ήδη επιβληθεί.

Ο κόσμος δεν σύρεται σε πόλεμο από παρεξηγήσεις. Σύρεται από αυτοκρατορίες που πιστεύουν πως η ισχύς τους δεν γνωρίζει όριο. Και τότε, ας ειπωθεί χωρίς περιστροφές: η σιωπή δεν είν’ ουδετερότητα. Είναι Συνενοχή ! 

Χρῆστος Κατσέας ἐπὶ τοῦ «Vima365.gr»