vima365

Περιηγήσεις : Το θαύμα του Ευπαλίνου στα Μέγαρα – Απο τον Φ.Κ 

Περιηγήσεις : Το θαύμα του Ευπαλίνου στα Μέγαρα – Απο τον Φ.Κ

Ερευνά επιμέλεια  Φιλιππος Καρακωστας

Η Βολτα στην πολη των Μεγαρων  δεν θα μπορούσε να μην εχει συνέχεια μετα το Αρχαιολογικο Μουσείο και το  Σπήλαιο με το ιερο της ΔΗΜΗΤΡΑΣ

Ενα από τα σημαντικότερα αρχαία μνημεία των Μεγάρων είναι η Κρήνη του Θεαγένους … θεωρητικέ  το πρωτο εργο του σπουδαίου μηχανικού της Αρχαιότητας και Μεγαρέως  μηχανικού Ευπαλίνου

Η Κρηνη δεν ειναι   κατι μεμονωμένο ….   Ειναι ενα μονο σημειο του πολυδαιδαλου τεχνικου εργου που ακομα και σημερα απο επιστημονες θεωρείται μοναδικης τεχνικης κατασκευής ,στην Αρχαια πολη των  Μεγαρων ..

 Και ας αναλογιστούμε ( οσοι το έχουμε επισκεφτεί) την τεχνογνωσία στα  εργα του  Ευπαλινου οπως εκεινο που  κατασκεύασε στην Σαμο ..

Το εργο της υδροδοτήσεις των Μεγαρών  θεωρείται εφάμιλλο της Σαμου

ΑΝ και δεν  .. έχουν μπορέσει να έρθουν στο φως  πολλα απο ενα τοσο σπουδαιο και πολύπλοκο  εργο .. λογο του οτι πανω απο αυτα υπάρχει ολόκληρη η νεα πολη των Μεγάρων 

Φεύγοντας απο το Αρχαιολογικο Μουσειο στην πλαγια του λοφου  καπου 300 μετρα  μακρια και με κατεύθυνση δυτικά μεσα απο τα στενα της παλαιάς πολης φθάσαμε …   στην Κρήνη του Θεαγένους !!!!

 Και παλι θα γκρινιάξω  …   αλλα οχι αδικα μια και αυτος ο χωρος  (οπως και ενας αλλος πολλη σπουδαιος στα Μεγαρα που επισκεφθήκαμε )  δεν υπάρχει δυνατότητα να τον περπατήσεις ,  να αγγίξεις αυτες τις πετρες  ..μια και ειναι κλειστος !

Οι υπεύθυνοι του τοπου των Μεγαρων  ( οπως σε πολλους Ιστορικούς μας χώρους  ) γιατι δεν  κάνουν ενεργειες με σκοπο να προβάλουν τον τοπο τους ;;

Και σαν Σαλαμινιος απο επιλογή (οπως λεει ενας φιλος μου )  ποσα δεν θα ειχα να καταλογίσω  για την αδιαφορία των αρχων  στο νησι μου ;;;

Πολλες   Ιστορικές τοποθεσίες , οπως  των Μεγαρων ..  αξιζουν  πολλα ,και  εκτος της υποχρέωσης  των ΄΄αρχοντων ΄΄του τοπου .. θα ηταν  και τιμη  ,  να τον προβάλουν  και να τον αναδείξουν  ,    ωστε  επισκέπτες ( Ελληνες ή Ξενοι ) να μπορουν να τον θαμάζουν  …

    Και μετα απο αυτα τα άσχημα …  αλλα και  αναγκαία να τα λεμε …..

ΑΣ  αναφερθούμε στον  Ευπαλίνο … και τα εργα που μας θυμίζουν οτι το  μακρινο 6ο – 5ο αιώνα ΠΧ πως οι Έλληνες εκαναν εργα που τα θαμάζουμε μεχρι και σημερα …

Ποιος ηταν ο Ευπαλίνος ;;;

(Απο την  Συνέντευξη του  ομότιμου καθηγητή Μετεωρολογίας κ. Στέλιο Γκίνη στο  tamegara.blogspot.com) 

Ο Μεγαρέας Ευπαλίνος ο γιος του Ναυστρόφου, πιθανόν να ήταν ο γνωστότερος μηχανικός αρχιτέκτονας του 6ου π.Χ. αιώνα. Περισσότερες πληροφορίες δεν έχουμε για τον σημαντικό αυτόν Μεγαρέα από την αρχαία γραμματεία, παρά μόνο ό,τι γράφει ο ιστορικός Ηρόδοτος:  ‘’Ανέφερα πολλά δε για τους Σαμίους[…] Σε όρος με ύψος εκατόν πενήντα οργιές, έφτιαξαν υπόγειο όρυγμα που το είχαν αρχίσει ταυτόχρονα από δυο πλευρές. Το μεν μήκος του ορύγματος είναι επτά στάδια, το δε ύψος και πλάτος είναι οκτώ πόδια το καθένα. Καθ’ όλο το μήκος του δε, έχει ανοιχτεί ένα άλλο όρυγμα, σε βάθος είκοσι πήχεων, με πλάτος τριών ποδιών(1), μέσα από το οποίο το νερό διοχετεύεται μέσα από σωλήνες από μεγάλη πηγή μέχρι την πόλη. Ο αρχιτέκτονας δε του ορύγματος αυτού ήταν ο Ευπαλίνος, γιος του Ναυστρόφου από τα Μέγαρα.’’ (Ηρόδοτος. Βιβλίο Γ’, Θάλεια,60)  

Η «Κρήνη του Θεαγένους» που εντοπίστηκε ανάμεσα στα σπίτια των Μεγάρων το 1899, τροφοδοτούνταν από υπόγειο υδραγωγείο, τμήμα του οποίου σώζεται σήμερα στην περιοχή του Ελαιώνα, και μετέφερε το νερό με υδρομάστευση από τους πρόποδες των Γερανείων μέχρι την πόλη. Αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα κτίρια υδροδότησης και σημείο αναφοράς για την ιστορία της αρχιτεκτονικής και της υδραυλικής μηχανικής κατά την αρχαιότητα.

Ως κτίριο υποδεικνύει μια ώριμη και πλούσια κοινωνία που επέκτεινε με μνημειακό τρόπο τις δημόσιες υποδομές της. Για την καλύτερη εξυπηρέτηση όλων των κατοίκων είχε κατασκευαστεί στο κέντρο της πόλης -δίπλα στην αγορά- και διατηρήθηκε εκεί ακόμα και όταν η πόλη επεκτάθηκε. Αποτελούσε μαζί με την αγορά την καρδιά της πόλης, όπου συγκεντρώνονταν οι δραστηριότητες των πιο σημαντικών τομέων της καθημερινής ζωής.

Ήταν χτισμένη σε σημείο όπου όλοι οι κάτοικοι είχαν εύκολη πρόσβαση. Τροφοδοτούσε την πόλη με άφθονο και καθαρό νερό για 10 αιώνες, από τον 5^ο π.Χ. αι. έως τον 5^ο μ.Χ. αι., το οποίο έφθανε στη δεξαμενή με πήλινους αγωγούς από τα βόρεια των Μεγάρων και από τα Γεράνεια όρη.

Έχει μήκος 21μ. και πλάτος 13,69μ. Από πάνω υπήρχε επίπεδη στέγη την οποία στήριζαν 35  οκτάπλευροι λίθινοι κίονες με ύψος 5,20μ. και διάμετρο 0,5μ. ο καθένας. Τα κιονόκρανα είναι δωρικού ρυθμού, απόλυτα ταιριασμένα με τη μεγαλοπρέπεια της κρήνης. Κατά μήκος της δεξαμενής υπάρχει θωράκιο (λεπτός τοίχος) ύψους 1,40μ. που τη χωρίζει σε δυο μέρη. Κάθε μέρος τροφοδοτείται με νερό από ξεχωριστό αγωγό. Έτσι μπορούσαν οι Μεγαρίτες ν’ αδειάζουν το ένα μέρος για επισκευή και συντήρηση, ενώ ταυτόχρονα να έχουν νερό από το άλλο. Στο νότιο τμήμα της, όπου ήταν η πρόσοψή της, υπήρχε το «προστώον» με 5 κίονες και η στενόμακρη λεκάνη από την οποία οι Μεγαρίτισσες αντλούσαν το νερό με τις υδρίες τους. Όταν η στάθμη του νερού έπεφτε, χρησιμοποιούσαν σκοινιά για να αντλήσουν το νερό. Το πλάτος της λεκάνης είναι 1,21μ. ενώ μεταξύ αυτής και της δεξαμενής υπάρχει χτιστό θωράκιο ύψους 1,23μ. Μπροστά από τη λεκάνη υψώνονταν 11 τετράγωνοι στύλοι από πωρόλιθο, που σήμερα δε σώζονται. Ο βόρειος, ο ανατολικός και ο δυτικός τοίχος της ορθογώνια δεξαμενής είναι χτισμένοι επιμελημένα με λίθους τοποθετημένους ισοδομικά και είχαν μοναδική στεγανότητα. Το πάτωμα και οι πλαϊνοί τοίχοι είχαν επίσης απόλυτη στεγανότητα, γιατί είχαν επίστρωση από ειδικό υλικό, που οι Μεγαρίτες είχαν φέρει από την Κασπία θάλασσα ή τη Βαβυλώνα.

Σήμερα η κρήνη του Θεαγένους είναι μια από τις καλύτερα διατηρημένες αρχαίες κρήνες που σώζονται σε ολόκληρη την Ελλάδα και προκαλεί το θαυμασμό όσων την επισκέπτονται.

 Το περίφημο Ευπαλίνειο υδραγωγείο είναι πραγματικά ένα αξεπέραστο μηχανικό έργο στην ιστορία της μηχανικής τεχνολογίας. Μάλιστα, γίνεται αξιοπρόσεκτο τεκμήριο των όσων επιστημονικών γνώσεων κατείχε ο Ευπαλίνος, εάν τις συγκρίνουμε με τις εφαρμογές των σύγχρονων επιστημών όπως αυτές είναι: της Τοπογραφίας, της Γεωμετρίας και της Γεωδαισίας.

Ο Μεγαρέας μηχανικός, ανέλαβε το έργο επί της τύραννίας του Πολυκράτη και το διεκπεραίωσε με ένα άριστο μηχανικό/τεχνολογικό τρόπο, εάν πάλι αναλογιστούμε ό,τι ολοκληρώθηκε με τα ελάχιστα εργαλεία της αρχαίας εποχής. Έτσι, ώστε κατάφερε να διανοίξει αρχικώς ένα επιφανειακό (εξωτερικό) σύστημα αγωγού που οδηγούσε στο όρυγμα μήκους 1800μ. διαμέσου του βουνού Άμπελος, για την υδροδότηση της αρχαίας πόλεως της Σάμου στα μέσα περίπου του 6^ου π.Χ. αιώνα.

(Απο την  Συνέντευξη του  ομότιμου καθηγητή Μετεωρολογίας κ. Στέλιο Γκίνη στο  tamegara.blogspot.com) 

Τα υδραυλικά εργα στα Μεγαρα

Τρία από τα σημαντικότερα αρχαία μνημεία συνδέονται με τον αρχαίο μηχανικό Ευπαλίνο και με τον Θεαγένη, αμφότερους Μεγαρείς.

Το πρωτο η  Κρήνη του Θεαγένους, που έχει πάρει το όνομα του τυράννου, αποδίδεται στον Ευπαλίνο και αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα και μεγαλύτερα κτίσματα υδροδότησης του 6ου – 5ου αι. π.Χ.

Ενα υπόγειο υδραγωγείο, που κατασκευάστηκε τον 6ο αιώνα π.Χ. και φαίνεται ότι αποτελεί πρωτόλειο έργο του Ευπαλίνου επίσης, έχει εντοπιστεί στη θέση Ορκός.

Αποτελείται από υδρομαστευτικές σήραγγες που συνέλεγαν και μετέφεραν το νερό στην πόλη, με τη βοήθεια της φυσικής κλίσης.

Το νερό από το υδραγωγείο οδηγούνταν με λιθόκτιστο αγωγό στην κεντρική κρήνη της πόλης, την Κρήνη του Θεαγένους.

Οπως έχει εξηγήσει η αρχαιολόγος Παναγιώτα Αυγερινού, το υδραγωγείο εμφανίζει ομοιότητες με το περίφημο υδραγωγείο της Σάμου.

Το γεγονός αυτό, μαζί με τη χρονολόγηση του έργου, οδηγεί στο συμπέρασμα ότι πρόκειται για πρωτόλειο έργο του Ευπαλίνου.

Από την κατασκευή του απέκτησε την απαιτούμενη εμπειρία και την τεχνική αρτιότητα που απαιτούνταν για τον σχεδιασμό ενός τόσο μεγάλου και σύνθετου έργου, όπως το Ευπαλίνειο Ορυγμα.

Η Ανάγκη  κατασκευής και  τεχνικές κατασκευής  του Εργου 

Η παρατεταμένη ξηρασία της Αττικής οδήγησε στην δημιουργία υπόγειων δεξαμενών που επικοινωνούσαν μεταξύ τους με αγωγό.

Οι δεξαμενές παρείχαν νερό για πλύσιμο αλλά και το πόσιμο, που η άντλησή του γινόταν από ξεχωριστό πηγάδι. ‘’Πολύπλοκα και πολυδαίδαλα τέτοια συστήματα έχουν ανασκαφεί στην Μεγαρίδα αποδεικνύοντας την σημαντική τεχνογνωσία σε υδραυλικά έργα των Μεγαρέων ήδη από τον 7ο – 6ο π.Χ. αιώνα’’.

Στο υδραγωγείο της περιοχής του Ορκού, κάθετα φρέατα υπάρχουν κατανεμημένα στην επιφάνεια του εδάφους που χρησίμευσαν αρχικά στον προσανατολισμό, αερισμό και απομάκρυνση των επιχώσεων κατά τη διάνοιξη των υπόγειων σηράγγων και στη συνέχεια για τη συντήρηση και τον εξαερισμό του ίδιου του υδραγωγείου.

Το νερό από το υδραγωγείο του Ορκού οδηγούνταν με λιθόκτιστο αγωγό στην κεντρική κρήνη της πόλης που κτίστηκε στις αρχές του 5ου αιώνα π.Χ. και είναι γνωστή ως Κρήνη του Θεαγένους.

Όπως εξήγησε η αρχαιολόγος της Γ’ Εφορείας Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων, Παναγιώτα Αυγερινού, σε διάλεξή της στις 23-4-2012, στο Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης, το υδραγωγείο εμφανίζει ομοιότητες με το περίφημο υδραγωγείο της Σάμου, τόσο ως προς τα τεχνικά χαρακτηριστικά, όσο και ως προς τον όλο σχεδιασμό.

Το γεγονός αυτό, μαζί με τη χρονολόγηση του έργου, οδήγησαν τους αρχαιολόγους της Γ’ ΕΠΚΑ στη θεώρηση ότι πρόκειται για πρωτόλειο έργο του Ευπαλίνου, από την κατασκευή του οποίου απέκτησε την απαιτούμενη εμπειρία και τεχνική αρτιότητα που απαιτούνταν για το σχεδιασμό ενός τόσο μεγάλου και σύνθετου έργου, όπως είναι το Ευπαλίνειο Όρυγμα της Σάμου.

Σημειώνεται, εξάλλου, ότι σε σωστική ανασκαφή του 2008 στο νότιο τμήμα της πόλης, δίπλα στον οχυρωματικό περίβολο, είχε έρθει στο φως το τρίτο δημόσιο έργο ύδρευσης, η νότια Κρήνη, που χρονολογείται στις αρχές του 5ου αιώνα π.Χ.

Ως σύλληψη αποτελεί συνδυασμό των δύο προηγηθέντων έργων, καθώς συνδύαζε άντληση και αποθήκευση νερού.

Στηρίζεται, όπως και το υδραγωγείο στη λογική της υδρομάστευσης, που επιτυγχάνεται με αγωγούς – στοές διανοιγμένους στο σκληρό φυσικό έδαφος με καθοδική πορεία προς τον υδροφόρο ορίζοντα.

Το νερό κατέκλυζε τους αγωγούς και συλλεγόταν σε υπόγεια κυκλική δεξαμενή, από όπου γινόταν η άντλησή του.

Η νότια κρήνη ήταν υπόγεια και σύμφωνα με τα ανασκαφικά δεδομένα, ήταν προσιτή με κλίμακα καθόδου ανάμεσα σε δύο αναλημματικούς τοίχους και έφερε πρόσοψη με πεσσούς και επιστύλιο, κατά το πρότυπο της Άνω Πειρήνης στον Ακροκόρινθο.

Φυσικά υπάρχει και ενα αλλο σημείο που εχει σχεσει με τις κατασκευες και θεωρείται απο τους ειδικους   απο τα σπουδαιότερες ανακαλύψεις αλλα και κατασκευες …  και θα αναφερθούμε σε αλλο άρθρο μας

Πρόσθετες πληροφορίες 

1 ) Κατά τον 7ο και 6ο αιώνα π.Χ. τα Μέγαρα είχαν πολύ πιο μεγάλη δύναμη και πληθυσμό από ό,τι την περίοδο που άκμασε η υπόλοιπη Ελλάδα, δηλαδή τον 5ο αιώνα π.Χ. Aυτό φανερώνουν οι πολλές αποικίες που ίδρυσε αυτή η πόλη-κράτος στα ανατολικά μέχρι τη Βιθυνία της Ασίας και το θρακικό Βόσπορο, και στα δυτικά μέχρι τη Σικελία. (National Geographic. K. Παπαρηγόπουλου, ‘’ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΕΘΝΟΥΣ’’. Τόμος 2ος , σελ. 141).

2) Ο Ε. Σταματιάδης στην έκθεσή του «Περί ορύγματος Ευπαλίνου» (εκδ. 1882)αναφέρει το εξής περίεργο: το 620 π.Χ., όταν ανέλαβαν την εξουσία οι γεωμόροι (γαιοκτήμονες), οι Σάμιοι ήρθαν σε πόλεμο με τους Μεγαρείς, τους οποίους κατανίκησαν στείλαντες εννέα στρατηγούς/ναυάρχους. Αυτοί θέλοντας να καταλύσουν το ολιγαρχικό πολίτευμα, χρησιμοποίησαν τους αιχμαλώτους Μεγαρείς, αφού τους απένειμαν τον τίτλο του Σάμιου πολίτη. Ήταν ένας εξ αυτών ο Ευπαλίνος; Τότε θα πρέπει να γεννήθηκε περί το 640 π.Χ. δηλ. θα ήταν συνομήλικος του Θαλή. Αν ήταν όμως δευτέρας γενεάς, γεννημένος γύρω το 615 π.Χ., θα ξεκίνησε το έργο στην ακμή της ηλικίας του (περ. 45 ετών). Σε όποια περίπτωση η έναρξη έγινε από το 595 έως 570 π.Χ. Πάντως η τεχνογνωσία υδραγωγείων ήταν πρόσφατη στα Μέγαρα (επί Θεαγένους έγινε η «Κρήνη Μεγάρων» το 630 π.Χ.)

Βιβλιογραφεία:

Ηρόδοτος. Βιβλίο Γ (Θάλεια),60

Shipley, Graham (1987). A history of Samos, 800-188 BC. Oxford: Clarendon Press. ISBN 0-19-814868-2.

Hermann J. Kienast (The aqueduct of Eupalinos in Samos), Αθήνα 2004, Έκδοση του Ελληνικού Υπουργείου Πολιτισμού

Evans, Harry B. (1999). «Die Wasserleitung des Eupalinos auf Samos (Review)». American Journal of Archaeology 103 (1): 149–150.

Πηγες : https://www.archaiologia.gr/blog//// tamegara.blogspot.com //// https://ellas2.wordpress.com////https://www.efada.gr////https://blogs.sch.gr/s //// https://tamegara.blogspot.com/

ΑΠΟ ΤΟΝ ΦΙΛΙΠΠΟ ΚΑΡΑΚΩΣΤΑ ΓΙΑ ΤΟ VIMA365