ΟΜΗΡΟΥ ΑΝΑ-ΓΝΩΣΗ!
Απο τον Γεώργιο Σκλαβούνο
………Σε ενα Σαββατοκύριακο αναψυχής.
Το Νησί των Φαιάκων ..Ο τελευταίος σταθμός του Οδυσσέα πριν την Ιθάκη // Ανιχνεύοντας την σημασία αυτού <,του σταθμού>.!
Στην Οδύσσεια του Ομήρου, το νησί των Φαιάκων, η Σχερία – που η παράδοση ταυτίζει με την Κέρκυρα –, δεν είναι απλώς ένας ακόμα σταθμός στην περιπλάνηση του Οδυσσέα.
Είναι η μεταβατική ζώνη, το κατώφλι ανάμεσα στο χάος και την βαρβαρότητα του μυθικού κόσμου και στην οργανωμένη πολιτεία. Είναι ο τελευταίος σταθμός πριν την Ιθάκη, αλλά και ο πρώτος όπου ο Οδυσσέας συναντά καλλιεργημένη «κοινωνία», έναν αναπτυγμένο πολιτισμό. που συνδυάζει την συντεταγμένη διακυβέρνηση με κοινωνική συμμετοχή συναντά Δήμο. .
Εδώ, ο ήρωας δεν θυμάται απλά τις περιπέτειές του, τις συνειδητοποιεί, τις μετατρέπει σε αφήγηση, σε συνείδηση ιστορίας, σε προετοιμασία για την επιστροφή στην Ιθάκη.
Το κλάμα του Οδυσσέα κατά το συμπόσιο που του προσφέρει ο Αλκίνοος είναι κλάμα ανάμνησης, κάθαρσης συνειδητοποίησης.
Γιατί κουβαλάει και τις αμαρτίες του ο Οδυσσέας. Ιδιαίτερα την ψευδή κατηγορία και την πλεκτανη για προδοσία εναντιον του ΠΑΛΑΜΗΔΗ. που οδήγησε τον μοναδικο αυτον ήρωα σε χωρίς δικη καταδίκη και εκτέλεση με λιθοβολισμό .
Να επισημάνω οτι η παράδοση θέλει τον Παλαμήδη ως τον ηρωικότερο,τον σοφότερο αλλά και τον ωραιότερο των Αχαιών.
Τον μνημονεύει ο Σωκρατης, τον επαινει και το σέβεται ο Τυανέας ο Απολλωνειος. Προφανώς στο Νησί των Φαιάκων συναντήθηκε και με τις Ερινυες του ο Οδυσσεας.
Εδώ, η μουσική του Δημόδοκου και οι χοροί η πάνδημη συμμετοχή στο συμπόσιο λειτουργούν αφυπνιστικά .
Η Αρήτη και ο Αλκίνοος δείχνουν ένα άλλο πρότυπο ηγεσίας από αυτό που έζησε ο Οδυσσέας στην Τροία υπό τον Αγαμέμνωνα. Διαφορετικό από αυτό που ενσάρκωνε ο ίδιος ο Οδυσσέας στην σχέση του με τους συντρόφους και συνταξιδιώτες του.
Αρκεί να υπενθυμίσουμε το άνοιγμα του ασκού του Αιόλου από τους συντροφούς του και την οδυνηρή επιστροφή στο νησί του Θεού των ανέμων…. Το πρότυπο οργάνωσης του πληρώματος των πλοίων των Φαιάκων είναι ριζικά διαφορετικό. .
Η γνώση είναι κοινά μοιρασμένη..…..
Στο βασίλειο του Αλκινόου βασιλεύει «συμμετοχική Αλκή νοός», ευαισθησία, αισθητική.
Παρά το γεγονός ότι οι Φαίακες έχουν στενή σχέση με τον Ποσειδώνα υποδέχονται φιλόξενα τον διωκόμενο από τον Ποσειδώνα Οδυσσέα..
Βέβαια ο Ποσειδώνας θα τους τιμωρήσει για αυτήν την φιλοξενία «μαρμαρώνοντας» κατά την επιστροφή του το πλοίο που πήρε τον Οδυσσέα στην Ιθακη
Η εκ μέρους των Φαιάκων προσφορά «ασύλου» στους Κόλχους ,διώκτες των Αργοναυτών. καθιστά την πράξη την πρώτη καταγεγραμμένη προσφορά «ομαδικού πολιτικού ασύλου».
.
Οι Φαίακες δεν είναι απλώς φιλόξενοι• είναι θεματοφύλακες μιας πολιτικής και πολιτισμικής ιδέας που προαναγγέλλει την κλασική πόλη.
Η κοσμογονική καταγωγή των Φαιάκων και η συμβολική της σημασία.
Η καταγωγή των Φαιάκων είναι βαθιά ριζωμένη στην κοσμογονία. Σύμφωνα με τον Ησίοδο στη Θεογονία (στ. 185-187), οι Φαίακες γεννήθηκαν από το αίμα του Ουρανού όταν τον ανέτρεψε και τον ευνουχίσε ο Κρόνος: «ἐκ δ’ ἔφυον Νύμφαι… καὶ Γίγαντες… καὶ Φαίακες δ’ ἐξ αἵματος Οὐρανοῦ γεγάασιν».
Στην Οδύσσεια (ζ 201-206 και θ 564-569) ο Αλκίνοος και ο ίδιος ο Οδυσσέας τους συνδέουν με τον Ποσειδώνα και τον Ναυσίθοο, ενώ ο Απολλώνιος ο Ρόδιος (Δ 990-992) επαναλαμβάνει την ησιόδεια εκδοχή: «γενεὴ δ’ ἐξ αἵματος Οὐρανοῖο γεγάασιν». Η διπλή αυτή καταγωγή δεν είναι αντιφατική• είναι συμπληρωματική. Το αίμα του Ουρανού δίνει στους Φαίακες την ιερότητα και η σχεση τους με τον Ποσειδώνα την προνομιακή σχέση με την θάλασσα..
Οι Φαίακες «θεοῖσιν ἐοικότες» (ζ 205), θεόμορφοι, θεόφρονες εχουν τα εφόδια όχι μόνον της ναυτικής υπεροχής/
Η Κέρκυρα (Σχερία) και η Κύπρος, Κοσμογονικές αδελφές.
Η παράδοση θέλει
Το βορειότερο και νοτιότερο άκρο του Ελληνισμού, να συνδέονται κοσμογονικά: Θέλει την Κύπρο από το σπέρμα των γεννητικών οργάνων του Ουρανού που έπεσαν στη θάλασσα, Θέλει τους βράχους επι των οποίων κτίστηκαν τα φρούρια της Κερκυρας τα γεννητικά όργανα του ουρανού (“testiculi Coeli” και τους Κερκυραίους από το αίμα του Ουρανου, που έπεσε στη γη.
Αυτή η συμπαντική συγγένεια υπογραμμίζει την ενότητα του ελληνικού κόσμου πέρα από τα γεωγραφικά και χρονικά όρια.
Ο ευνουχισμός του Ουρανού δεν είναι απλώς βίαιη πράξη• μπορεί να αναγνωριστεί ως ιδρυτική στιγμή για την ελληνική κοσμοαντίληψη στηριγμένη σε μια σημαντική περί δικαίου Ιδέα…
Όταν ο πατέρας Ουρανός γίνεται αυθαίρετος, καταπιέζει τα παιδιά του.
Η Μάνα Γη και ο Κρόνος αποκαθιστούν τη δικαιοσύνη, ανατρέποντας τον.
Όμως ενώ η αποκαταστση της τάξης είναι χρέος και δικαίωμα η μέθοδος, η πατροκτονία είναι υβριστική..
Ο Κρόνος θα υποστεί την ίδια μοίρα από τον Δία, αποκαλύπτοντας «την σχέση της ύβρεως και της νεμέσεως» στην Ελληνική κοσμοαντίληψη.
Εδώ επίσης θεμελιώνεται η υψιστης σημασίας θέση για την «σχέση μέσων και σκοπών»
Ο σκοπός δεν αγιάζει τα μέσα..:
Η εξουσία δεν δικαιούται να είναι αυθαίρετη, αλλά ούτε η ανατροπή της αυθαίρετης εξουσίας νομιμοποιείται αν είναι υβριστική .
Οι Φαίακες, γεννημένοι από αυτή την κοσμογονική βία, ζουν σε έναν τόπο όπου η διακυβέρνηση δεν είναι αυθαίρετη, δεν θεμελιώνεται στην βία.
Η Σχερία προβάλλεται ως πέρασμα από την βαρβαρότητα στον πολιτισμό.
Ο Όμηρος χρησιμοποιεί τη Σχερία ως συμβολικό κατώφλι.
Μετά από Κύκλωπες (ανομία, κανιβαλισμός), Λαιστρυγόνες (βάρβαρη βία), Κίρκη (μαγεία και απώλεια ανθρώπινης υπόστασης).
Ο Οδυσσέας φτάνει σε έναν τόπο με εντελώς διαφορετικά πρότυπα ηγεσίας ανθρωπίνων σχέσεων, εντελώς διαφορετικά πρότυπα σχέσεων μεταξύ των δυο φύλλων.
Φτάνει σε έναν τοπο όπου υπάρχει Δήμος, όπου η κοινή γνώμη είναι σεβαστή και λαμβάνεται υπ όψιν.
Η ύπαρξη δήμου και ενεργού συμμετοχής του λαού στην νήσο των Φαιάκων τεκμηριώνεται από τις συγκεκριμένες αναφορές της Οδύσσειας.
Η Ναυσικά τον προειδοποιεί ότι «καί κέ τις ἐν δήμῳ κακὸν εἴπειεν», δείχνοντας ότι η κοινή γνώμη και η παρουσία των πολιτών ήταν καθοριστική.
Επιπλέον, η φράση «λαοῖσιν σήμηνον» υποδηλώνει την ενεργή συμμετοχή του λαού στην παρακολούθηση και υποδοχή του ξένου.
Σε επόμενα χωρία, όπως στην Η 33–35 και Θ 3–4, γίνεται φανερή η συλλογική παρουσία των Φαιάκων, που συγκεντρώνονται στην αγορά και στα δημόσια κτίρια, αποδεικνύοντας ότι ο λαός δεν ήταν παθητικός, αλλά συμμετείχε ενεργά στις διαδικασίες της πόλης μεχρι και στη διαχείριση της φιλοξενίας.
Κατά συνέπεια η άφιξη του και η παραμονή του στο Νησί των Φαιάκων δεν είναι απλώς φιλοξενία.
Είναι στάδιο πνευματικής ολοκλήρωσης, συνειδητοποίησης.Είναι η «συνάντηση του» με έναν καινούργιο κοσμο
Τα πλοία των Φαιάκων:
Πλοία χωρίς πηδάλιο και χωρίς καπετάνιο.
Τα πλοία των Φαιάκων δεν μοιάζουν σε τίποτα με τα πλοία των Αχαιών στην εκστρατεία στην Τροία .
Δεν μοιάζουν σε τίποτα με τα πλοία της επιστροφής από την Τροία. Δεν μοιάζουν σε τίποτα με το τρόπο που ο Οδυσσέας συν- λειτουργεί και συνταξιδεύει με τους συντρόφους του.
Αρκει να υπενθυμίσουμε το άνοιγμα του Ασκού του Αιόλου, από το απληροφόρητο πλήρωμα του πλοίου του Οδυσσέα .
Τα πλοία των Φαιάκων «τρέχουν σαν σκέψη ή φτερωτά πουλιά, δεν έχουν πηδάλια ούτε κουπιά, ξέρουν μόνα τους τον δρόμο» (θ 557-563).
Αυτή η περιγραφή δεν είναι μαγική αναφορά. Και αν ακόμα υποτεθεί ότι υποδηλώνει μια πολύ προχωρημένη ( GPS) τεχνολογία !
Αποκαλύπτει συγχρόνως έναν άλλο τροπο οργάνωσης της εργασίας . Πλοία χωρίς πηδάλιο προϋποθέτουν πληρώματα ελεύθερων, πεπειραμένων, ισότιμων ναυτικών, που συνεργάζονται αρμονικά.
Είναι η πρώτη εικόνα «συμμετοχικού management» στην αρχαία λογοτεχνία – αντίθετη από την ιεραρχική, αυταρχική ναυτιλία των άλλων λαών.
Επίλογος.
Το νησί των Φαιάκων είναι ο χώρος όπου το ταξίδι, η Οδύσσεια, γίνεται συνείδηση. Είναι ο τόπος όπου ο Οδυσσέας ανα-συγκροτεί τον εαυτό του και συγχρόνως έρχεται σε επαφή με έναν άλλο «κόσμο» .
Με τον κόσμο, την Πόλη τον πολιτισμό των <Θεόμορφων και Θεόφρονων Φαιάκων>΄.
.
Η Κέρκυρα και η Κύπρος, συνδεδεμένες κοσμογονικά, υπενθυμίζουν την διαχρονική ενότητα του Ελληνισμού από το βορειότερο στο νοτιότερο άκρο.
Το σχόλιο σας θα δημοσιευθεί αφου εγκριθεί πρώτα απο τον διαχειριστή για την αποφυγή υβριστικού η προσβλητικού περιεχομένου.
Greek
Arabic
Chinese (Simplified)
Dutch
English
French
German
Italian
Japanese
Portuguese
Russian
Spanish