vima365

Γεωστρατηγική: Ουκρανία – Ρωσία – ΗΠΑ … Του ΧΡΗΣΤΟΥ ΚΑΤΣΕΑ

Γεωστρατηγική: Ουκρανία – Ρωσία – ΗΠΑ …

    Του ΧΡΗΣΤΟΥ ΚΑΤΣΕΑ

Το Παιχνίδι της Σύγκρουσης

Η συζήτηση περί ενός ειρηνευτικού σχεδίου για την Ουκρανία —είτε
προέρχεται από τον Τράμπ είτε από οποιονδήποτε άλλον— προσκρούει
εξαρχής σ’ ένα βαθύτερο και λιγότερο ορατό πρόβλημα: στη δομική εξάρτηση
μεγάλων τμημάτων της διεθνούς ισχύος απ’ την ίδια τη διάρκεια του πολέμου.
Δεν είναι οι διπλωματικές ιδιοτροπίες των πρωταγωνιστών ούτε οι
εθνοπολιτικές ακαμψίες των εμπλεκομένων που απειλούν την όποια
πρωτοβουλία· είν’ η συντεταγμένη λειτουργία ενός συστήματος συμφερόντων
που έχει θεμελιώσει την ύπαρξή του στην αδιάλειπτη αναπαραγωγή της
σύγκρουσης. Ένα σύστημα απρόσωπο, αλλά αδυσώπητο· διαχυμένο σε
διοικήσεις, επιτροπές, think tanks, ενεργειακές στοές και χρηματοπιστωτικά
κέντρα, όπου ο πόλεμος δεν λογίζεται ως τραγωδία αλλά ως κανονικότητα, ως
προϋπόθεση ανάπτυξης και ως μέσο διατήρησης ισχύος. Σ’ ένα τέτοιο
περιβάλλον, κάθε πρόταση ειρήνης εκλαμβάνεται πρωτίστως ως ενόχληση:
όχι γιατί είναι ανεφάρμοστη, αλλά γιατί απειλεί να διακόψει μια ροή κερδών
πολύ ισχυρότερη από κάθε πολιτική βούληση.
Και τώρα, με τα πρώτα δείγματα γραφής στο τραπέζι, φαίνεται καθαρά ποιος
είναι ο «πρώτος στόχος» τους: ο Στίβ Ουίτκοφ, ο μεσολαβητής που όρισε ο
Τράμπ για να δώσει σχήμα σ’ ένα σχέδιο συνεννόησης. Τον θέλουν «καμένο
πριν καν ανάψει». Θέλουν να τον εξαφανίσουν πολιτικά, να μην προλάβει ούτε
πρόλογο να κάνει. Το αμάρτημά του; Ότι τόλμησε τ’ αυτονόητο: να σταθεί
αντικειμενικός. Να επιχειρήσει σύνθεση, όχι προπαγάνδα. Να αναζητήσει
μορφή συμβιβασμού που να μην εξευτελίζει ούτε τη Ρωσία, που κρατά
σταθερά το πλεονέκτημα στο μέτωπο, ούτε την Ουκρανία, που ήδη σέρνεται
στην πολιτική και στρατιωτική της εκμηδένιση.
Ο Ουίτκοφ δεν είναι κανένας αφελής των σαλονιών. Δικηγόρος με χρόνια σε
σκληρές αντιδικίες, ξέρει από υπόγειες διαδρομές, από παγίδες και από
χτυπήματα κάτω απ’ το τραπέζι. Όμως άλλο οι επιχειρηματικοί πόλεμοι κι
άλλο η άγρια γεωπολιτική, όπου δεν ισχύει κανένας κανόνας —ούτε καν ο
κυνισμός. Εκεί βασιλεύουν τ’ αόρατα κέντρα εξουσίας, οι μυστικές υπηρεσίες
που δρουν χωρίς έλεγχο και χωρίς ντροπή, και τα συμφέροντα που κινούν
κυβερνήσεις σαν να ’ναι πιόνια σε σκακιέρα. Στη Γάζα κατάφερε να βρει μια
εφήμερη φόρμουλα παύσης. Στο ουκρανικό, όμως, οι μεταβλητές είναι
περισσότερες απ’ όσες χωράει οποιοδήποτε διπλωματικό χειριστήριο.
Η Ουκρανία —και ιδίως το καθεστώς Ζελένσκι— δεν λειτουργεί πλέον ως
κράτος με αυθύπαρκτη πολιτική βούληση, αλλά ως εργαλειακό προέκταμα
ισχυρών δρώντων που επιζητούν τη συνέχιση της σύγκρουσης μέχρις
εσχάτων. Θέλουν κλιμάκωση, όχι κατάπαυση. Θέλουν να πιέσουν τη Μόσχα
μέχρι νευρικής κρίσης, αδιαφορώντας αν στο μεταξύ ο πλανήτης φλεχθεί. Σ’
αυτό το παιχνίδι πρωταγωνιστούσαν ολόκληρη την προηγούμενη περίοδο η

κυβέρνηση Μπάιντεν και ο διαβρωμένος κρατικός μηχανισμός της Ουάσιγκτον
– ένα βαθύ κράτος που αλλάζει πρόσωπα αλλά ποτέ ρόλο.
Έτσι φτάσαμε στη διαρροή: η συνομιλία Ουίτκοφ – Ουσάκοφ βρέθηκε, ως διά
μαγείας, στα γραφεία του Bloomberg. Δεν ήταν λάθος· ήταν επιχείρηση.
Εμπνευσμένη κ’ εκτελεσμένη από υπηρεσία που ήξερε ακριβώς τι κάνει.
Στόχος; Να καταστήσουν τον μεσολαβητή αναξιόπιστο πριν καν αποκτήσει
υπόσταση. Να τον αποσυνδέσουν ταυτόχρονα απ’ τη Μόσχα, το Κίεβο και την
ίδια την αμερικανική διοίκηση.
Η Μόσχα δεν ξέρει με ποιον μιλάει στην αμερικανική πλευρά. Ο Ουίτκοφ
φαίνεται δεκτικός αλλά είναι πολιτικά ευάλωτος· ο Τράμπ δεν ασχολείται με
ρυθμίσεις και λεπτομέρειες· ο Ρούμπιο κλωτσά ακόμη και στο άκουσμα της
λέξης «Ρωσία». Έτσι, ό,τι μεταφέρει ο Ουίτκοφ «πεθαίνει» πριν καν πέσει στο
τραπέζι.
Το αρχικό πλαίσιο των είκοσι οκτώ σημείων είχε κιόλας ρηγματωθεί.
Ορισμένες απ’ τις πρόνοιές του άγγιζαν τις κόκκινες γραμμές της Ρωσίας· κι
όμως, η Μόσχα μπορούσε ακόμη να το εκλάβει ως αφετηρία για σοβαρή
διαπραγμάτευση. Στο γύρισμα λίγων εβδομάδων, το κείμενο αλλοιώθηκε,
ξηλώθηκε και ξαναστήθηκε σύμφωνα με τις απαιτήσεις του Κιέβου και των
ευρωπαϊκών πρωτευουσών. Τα είκοσι οκτώ σημεία συρρικνώθηκαν σε
δεκαεννέα, και μέσα τους ενσωματώθηκαν όροι που αντιστρατεύονται
απροκάλυπτα τις ρωσικές θέσεις – με χαρακτηριστικότερη την πρόβλεψη μιας
«ανοιχτής προοπτικής» για τη μελλοντική ένταξη της Ουκρανίας στο ΝΑΤΟ.
Έτσι το κρίσιμο ερώτημα μένει μετέωρο: με ποια εκδοχή του σχεδίου θα πάει
στις συνομιλίες ο Ουίτκοφ; Διότι η Μόσχα απαιτεί γραπτή, σταθερή βάση. Δεν
ενδιαφέρεται για τα διπλωματικά παιχνίδια των Δυτικών, που αλλάζουν το
κείμενο κάθε τρεις μέρες ανάλογα με τον άνεμο των Βρυξελλών.
Η αλήθεια είναι απλή και γυμνή: η πρωτοβουλία Ουίτκοφ δεν απέτυχε·
δολοφονήθηκε. Από τους επαγγελματίες του χάους, τους λατρευτές της
αιώνιας σύγκρουσης, τους γραφειοκράτες που χτίζουν καριέρες πάνω στα
ερείπια μιας χώρας που ματώνει. Κι όσο η Ουάσιγκτον παραμένει διχασμένη,
η Ευρώπη ανεύθυνη κ’ η Ουκρανία ανδρείκελο στα χέρια τρίτων, τόσο η
διπλωματία θ’ απομακρύνεται απ’ την πραγματικότητα σαν ακυβέρνητο πλοίο
στον καιρό.
Διότι, όσο κι αν θορυβούν οι πολεμολάγνοι, η πραγματικότητα μένει
πεισματικά η ίδια: η Ρωσία έχει το στρατηγικό πλεονέκτημα. Κι όσο οι Δυτικοί
αρνούνται να το αποδεχθούν, τόσο ο πόλεμος θα συνεχίζεται χωρίς νίκη και
χωρίς προοπτική – μόνο με φθορά. Φθορά λαών, φθορά θεσμών, φθορά
ηγεσιών που πια δεν μπορούν ούτε να δουν ούτε να πουν την αλήθεια: ότι η
ειρήνη δεν γεννιέται από υπεκφυγές, αλλ’ από ρεαλισμό. Και ο ρεαλισμός
σήμερα τους τρομάζει περισσότερο κι απ’ την ίδια τη σύγκρουση.

Χρῆστος Κατσέας ἐπὶ τοῦ «Vima365.gr»