vima365

Ο Σέραπις ή Σάραπις στα  Αιγυπτιακα  Wsir-ḥp

( Οσιρις-Απις) υπήρξε μια σύνθετη θεότητα, που δημιουργήθηκε στην Αίγυπτο κατά την Πτολεμαϊκή περίοδο  τον 3ο αι. π.Χ. και συνδύαζε στοιχεία της Αιγυπτιακής και της Ελληνικής θρησκείας.

Η λατρεία του διαδόθηκε ταχύτατα, όχι μόνο στην Αίγυπτο αλλά και σε ολόκληρο τον Ελληνιστικό και Ρωμαϊκό κόσμο καθιστώντας τον Σέραπι ας μου επιτραπεί η έκφραση, μια από τις πιο  διεθνείς θεότητες της αρχαιότητας.

Η προέλευση του Σέραπι ανάγεται στη συγχώνευση δύο βασικών Αιγυπτιακών θεοτήτων όπως προανέφερα,

του Οσιρη που ήταν Θεός της μεταθανάτιας ζωής, της αναγέννησης, της γονιμότητας, και του Απι, του ιερού ταύρου της Μέμφιδας, που ενσάρκωνε  την θεϊκή δύναμη και λατρευόταν ως ζωντανό ιερό ον.

Ο συνδυασμός τους απέδωσε τον Οσιρι-Απι, που εξελληνίστηκε ως Σέραπις.

Ο συνδυασμός αυτός αποκτά ιδιαίτερη σημασία επί Πτολεμαίου  Α του  Σωτήρος (305–283 π.Χ.), ο οποίος, σύμφωνα με τον  Πλούταρχο στο σύγγραμμα  του Περί Ίσιδος και Οσίριδος εισήγαγε επίσημα τη λατρεία του Σέραπι στην Αλεξάνδρεια επιδιώκοντας να δημιουργήσει μια κοινή θρησκευτική βάση για Έλληνες και Αιγυπτίους.

Όσον αφορά την μορφή του Σέραπι , αυτή αποδίδεται με καθαρά Ελληνιστικά πρότυπα.

Βλέπουμε να εικονίζεται ως ώριμος, γενειοφόρος Θεός, με μορφή που παρέπεμπε στον Δία, τον Πλούτωνα ή τον Ασκληπιό.

Συχνά φέρει μόδιον  στο κεφάλι  ως  σύμβολο της αφθονίας και της γονιμότητας.

Συνοδεύεται επίσης  από τον Κέρβερο, δείχνοντας τη σχέση του με τον Αδη και τη μεταθανάτια ζωή.

Σε αντίθεση με τις  αυστηρά Αιγυπτιακές φόρμες, ο Σέραπις αποδόθηκε με ανθρωπόμορφη  φυσικότητα ώστε να είναι  προσιτός  στον Ελληνικό κόσμο.

Αυτή η επιλογή σίγουρα δεν ήταν τυχαία.

Αντανακλούσε τον πολιτικό στόχο των Πτολεμαίων να προσφέρουν μια κοινή θεότητα σε έναν πολυεθνικό πληθυσμό.

Ο Σέραπις δεν ήταν απλώς ένας Θεός της γονιμότητας ή του κάτω κόσμου αλλά

ενσάρκωνε ένα σύνολο θεοτήτων  με  πολλαπλές ιδιότητες.

Την ιδιότητα του χθόνιου Θεού της μετά θάνατον ζωής αφού ήταν  συνδεδεμένος με τον Αδη και την αναγέννηση.

Την ιδιότητα του Θεού με Κοσμική διάσταση αφού  συνδεόταν με τον Ηλιο και τον Ουρανό, υποδηλώνοντας παγκόσμια κυριαρχία.

Την Ιαματική διάσταση ως  θεράπων Θεός με ιδιότητες παρόμοιες με αυτές του δικού μας  Ασκληπιού και τέλος με  την ιδιότητα του Θεού της γονιμότητας και της αφθονίας της γης.

Αυτή η πολυδιάστατη φύση καθιστούσε τον Σέραπι ως την  ιδανική «γέφυρα»  ανάμεσα στις θρησκευτικές παραδόσεις των δύο λαών.

Το κυριότερο ιερό της λατρείας του  στο  Σεράπειο της Αλεξάνδρειας ηταν ενα μνημειώδες συγκρότημα που αποτέλεσε  ένα από τα μεγαλύτερα θρησκευτικά κέντρα της τότε εποχής .

Από εκεί ήταν που η λατρεία  του Σέραπι εξαπλώθηκε σε όλη τη Μεσόγειο.

Θα ήταν παράλειψη να μην αναφέρω ότι στην  Αίγυπτο  υπήρχαν  επίσης

Σεράπεια στην  Μέμφιδα και στην Νήσο  Φίλαι.

Στην Ελλάδα  ιδρύθηκαν Σεράπεια στην Αθήνα (νοτιοδυτική Ακρόπολη), στον Πειραιά, στη Δήλο και στη Ρόδο .

Στη Ρωμαϊκή εποχή, η λατρεία του Σέραπι έφτασε στη Ρώμη, οπου το Σεράπειο στον Καπιτωλίνο λόφο υπήρξε ένα απο τα μεγαλύτερα ξένα ιερά της πόλης.

Ειδικά  οι Ρωμαίοι αγκάλιασαν γρήγορα τον Σέραπι και την Ίσιδα, ιδιαίτερα από τον 1ο αιώνα μ.Χ.  όπου  ο Σέραπις απεικονίζονταν σε αυτοκρατορικά νομίσματα και συνδέθηκε με την επίσημη λατρεία.

Ο Αδριανός  μάλιστα όπως και άλλοι αυτοκράτορες ευνόησαν ιδιαίτερα τη λατρεία του.

Ωστόσο  με τον θρίαμβο  και την εξάπλωση του Χριστιανισμού το Σεράπειο της Αλεξάνδρειας καταστράφηκε το 391 μ.Χ. με διαταγή του Θεοδοσίου του  Α΄ γεγονός που σήμανε  και το τέλος της δημόσιας λατρείας του.

Ο Σέραπις αποτελεί μοναδικό παράδειγμα σύνθετης θεότητας σε παγκόσμιο επίπεδο, δημιουργήθηκε σκόπιμα για να γεφυρώσει πολιτισμούς και να λειτουργήσει ως κοινός θεός Ελλήνων και Αιγυπτίων.

Η επιτυχία του  μας δείχνει πως από τότε  η θρησκεία μπορούσε να λειτουργήσει ως εργαλείο πολιτικής ενοποίησης.