Οι χειρότερες πυρκαγιές της τελευταίας δεκαετίας απειλούν τους ουρακοτάγκους της Ινδονησίας. Η ιστορία του Σαμπούρνα και ο αγώνας για τη διάσωσή τους

Σαμπούρνα βρέθηκε πεσμένος στο έδαφος, σε μια φυτεία φοινικέλαιου στο ινδονησιακό Βόρνεο. Πάλευε να αναπνεύσει, ενώ το σώμα του έκανε συσπάσεις από την εξάντληση. Οι πυκνοί καπνοί από τις καταστροφικές δασικές πυρκαγιές είχαν επιβαρύνει σοβαρά την υγεία του. Οταν έφτασαν οι διασώστες, προσπάθησαν να τον κρατήσουν στη ζωή. Ομως, ήταν ήδη πολύ αργά.

Ο ουρακοτάγκος πέθανε στις 30 Αυγούστου, λιγότερο από 12 ώρες μετά τον εντοπισμό του. Η νεκροψία αποκάλυψε κάτι συγκλονιστικό: οι πνεύμονές του είχαν γίνει σχεδόν μαύροι, με την κτηνίατρο που τον εξέτασε να αναφέρει ότι έμοιαζαν με τους πνεύμονες ενός μανιώδους καπνιστή.

Η ιστορία του Σαμπούρνα είναι μία από τις πολλές που εκτυλίσσονται αυτή την περίοδο στα δάση της Ινδονησίας, όπου οι χειρότερες πυρκαγιές της τελευταίας δεκαετίας καταστρέφουν τον φυσικό βιότοπο των ουρακοτάγκων, ενός είδους που βρίσκεται ήδη αντιμέτωπο με τον κίνδυνο εξαφάνισης.

Μέσα από ένα εκτενές φωτογραφικό οδοιπορικό, το Reuters καταγράφει τη μάχη των ανθρώπων που προσπαθούν να σώσουν αυτά τα ζώα, την ώρα που οι φλόγες και ο καπνός εξαπλώνονται σε τεράστιες εκτάσεις στο Βόρνεο και τη Σουμάτρα.

Οι κατεστραμμένοι πνεύμονες του Σαμπούρνα

Ο Σαμπούρνα ήταν ένας από τους ουρακοτάγκους που συνάντησε το Reuters τον Αύγουστο, καθώς οι πυρκαγιές εξαπλώνονταν στην περιοχή του Δυτικού Καλιμαντάν. Το ζώο βρέθηκε σε φυτεία φοινικέλαιου, αδυνατώντας να αναπνεύσει και σφαδάζοντας στο έδαφος. Οι διασώστες επιχείρησαν να του προσφέρουν την απαραίτητη φροντίδα, όμως η κατάστασή του ήταν εξαιρετικά σοβαρή.

Η Καρμέλε Γιάνο Σάντσες, κτηνίατρος και συνιδρύτρια του κέντρου αποκατάστασης άγριων ζώων Yayasan Inisiasi Alam Rehabilitasi Indonesia (YIARI), ήταν εκείνη που πραγματοποίησε τη νεκροψία. Οπως εξήγησε, οι πνεύμονες του Σαμπούρνα είχαν αποκτήσει εξαιρετικά σκούρο χρώμα εξαιτίας των αναπνευστικών προβλημάτων. Η εικόνα τους θύμιζε τους πνεύμονες ενός ανθρώπου που καπνίζει μανιωδώς.

Ο θάνατος του Σαμπούρνα αποτυπώνει έναν κίνδυνο που δεν περιορίζεται στις ίδιες τις φλόγες. Ακόμη και όσα ζώα καταφέρνουν να απομακρυνθούν από τις εστίες των πυρκαγιών παραμένουν εκτεθειμένα στον τοξικό καπνό που καλύπτει τεράστιες εκτάσεις της περιοχής.

Από 3 έως 5 διασώσεις τον χρόνο, σε 49 μέσα σε λίγους μήνες

Στην περιοχή Κετάπανγκ, στο Δυτικό Καλιμαντάν, λειτουργεί το κέντρο αποκατάστασης YIARI, το οποίο έχει μετατραπεί σε καταφύγιο για ολοένα περισσότερους ουρακοτάγκους.

Οι αριθμοί αποτυπώνουν το μέγεθος της κρίσης. Τα προηγούμενα τρία χρόνια, οι άνθρωποι του κέντρου διέσωζαν κατά μέσο όρο μόλις τρεις έως πέντε ουρακοτάγκους ετησίως. Από τον Αύγουστο του 2026 έχουν διασώσει 49, ενώ σήμερα φιλοξενούν συνολικά 90 ζώα. Σύμφωνα με τον εκπρόσωπο του ιδρύματος, Χερίμπερτους Σουσιάντι, ο αριθμός των ζώων που χρειάζονται βοήθεια έχει αυξηθεί δραματικά καθώς οι πυρκαγιές καταστρέφουν ολοένα μεγαλύτερα τμήματα του δάσους.

Το κέντρο διαθέτει περισσότερους από 200 εργαζόμενους, ανάμεσά τους κτηνιάτρους και πυροσβέστες, που συμμετέχουν στις επιχειρήσεις διάσωσης. Οταν λαμβάνεται πληροφορία για τον εντοπισμό ενός ουρακοτάγκου, οι εθελοντές χρησιμοποιούν drones για να εξετάσουν τις καμένες περιοχές και να διαπιστώσουν πού βρίσκονται τα ζώα. Στη συνέχεια, εξοπλισμένοι με ηρεμιστικά και δίχτυα, διανύουν με οχήματα αποστάσεις πολλών ωρών, προκειμένου να φτάσουν στα κατεστραμμένα δάση. Εκεί προσπαθούν να εντοπίσουν και να απομακρύνουν με ασφάλεια τους ουρακοτάγκους.

«Πυρκαγιές ξεσπούν σε πολλές περιοχές. Ως αποτέλεσμα, οι ουρακοτάγκοι εκτοπίζονται στις φυτείες», εξηγεί ο εθελοντής Ρέλι Σουσάντο.

Τα δάση μικραίνουν και οι ουρακοτάγκοι δεν βρίσκουν τροφή

Η μεγαλύτερη απειλή δεν είναι μόνο όσα συμβαίνουν όσο μαίνονται οι πυρκαγιές, αλλά και όσα θα ακολουθήσουν.

Τα τρία είδη ουρακοτάγκων που υπάρχουν σήμερα στον πλανήτη ζουν αποκλειστικά στο Βόρνεο και στη Σουμάτρα. Πρόκειται για ζώα που εξαρτώνται από τα τροπικά δάση για την επιβίωσή τους. Καθώς η φωτιά καταστρέφει μεγάλες εκτάσεις, οι διαθέσιμοι χώροι στους οποίους μπορούν να ζήσουν και να αναζητήσουν τροφή περιορίζονται.

Η Καρμέλε Γιάνο Σάντσες, η οποία εργάζεται στην Ινδονησία εδώ και περισσότερα από 20 χρόνια, φοβάται ότι η κατάσταση μπορεί να εξελιχθεί ακόμη χειρότερα. «Νομίζω ότι μέχρι στιγμής η κατάσταση μοιάζει αρκετά με τις πυρκαγιές του 2015», αναφέρει. Και προειδοποιεί ότι τους επόμενους μήνες οι ουρακοτάγκοι ενδέχεται να μην έχουν αρκετή τροφή ή επαρκή χώρο για να ζήσουν, με αποτέλεσμα να κινδυνεύουν από ασιτία.

«Αυτό που βλέπουμε γενικά είναι ότι οι ουρακοτάγκοι επιβίωναν μέσα σε αυτούς τους θύλακες δάσους και οι θύλακες αυτοί γίνονται ολοένα και μικρότεροι», εξηγεί.

Δραματική η κατάσταση στην Ινδονησία λόγω τοξικής αιθαλομίχλης – Ξηρό πάγο δοκιμάζει η κυβέρνηση

Οι χειρότερες πυρκαγιές εδώ και μια δεκαετία

Οι πυρκαγιές στην Ινδονησία ξεκίνησαν τον Ιούλιο και εξαπλώθηκαν κυρίως στα νησιά Βόρνεο και Σουμάτρα. Σύμφωνα με την κυβέρνηση, το έντονο φαινόμενο Ελ Νίνιο επιδεινώνει τις συνθήκες, ενώ οι φωτιές ενδέχεται να συνεχιστούν έως και τον Νοέμβριο.

Από τον Ιανουάριο μέχρι τον Ιούλιο του 2026, είχαν καταστραφεί περίπου 2,02 εκατομμύρια στρέμματα. Για τους επόμενους μήνες δεν έχουν δημοσιοποιηθεί επίσημα στοιχεία, ωστόσο μη κυβερνητικές οργανώσεις εκτιμούν ότι έχουν καεί τουλάχιστον άλλα 6 εκατομμύρια στρέμματα.

Οι εκτιμήσεις αυτές φέρνουν στο προσκήνιο τις καταστροφικές πυρκαγιές του 2015, όταν, σύμφωνα με τα στοιχεία του υπουργείου Δασών που επικαλείται το Reuters, είχαν καεί σχεδόν 9,6 εκατομμύρια στρέμματα.

Η αιθαλομίχλη έχει καλύψει μεγάλες περιοχές του Βόρνεο, ενώ το επικίνδυνο νέφος καπνού έχει φτάσει μέχρι τη Σιγκαπούρη και τη χερσόνησο της Μαλαισίας. Οι συνέπειες δεν περιορίζονται στην άγρια ζωή. Σχολεία αναγκάστηκαν να κλείσουν, ενώ καταγράφεται αύξηση των αναπνευστικών ασθενειών.

Ενα καταφύγιο μέσα στον καπνό

Στο κέντρο αποκατάστασης YIARI, η εικόνα είναι διαφορετική από εκείνη των καμένων δασών. Οι ουρακοτάγκοι κινούνται ανάμεσα στα δέντρα, κρέμονται από κλαδιά και περπατούν πάνω σε αναρριχώμενα φυτά. Τα μικρά τρώνε φρούτα δίπλα στις μητέρες τους.

Το Reuters κατέγραψε αυτές τις εικόνες κατά την επίσκεψή του στο κέντρο τον Αύγουστο. Ωστόσο, ούτε εδώ τα ζώα μπορούν να ξεφύγουν εντελώς από τις συνέπειες των πυρκαγιών. Ο καπνός φτάνει ακόμη και στις εγκαταστάσεις του ιδρύματος, παρότι το ίδιο δεν απειλείται προς το παρόν άμεσα από τις φλόγες.

Ορισμένοι από τους διασωθέντες ουρακοτάγκους έχουν ήδη μεταφερθεί σε ασφαλέστερες δασικές περιοχές, όπου μπορούν να επιστρέψουν στη φύση. Για τους υπόλοιπους, το κέντρο συνεχίζει να αποτελεί ένα προσωρινό καταφύγιο.

«Δεν ξέρουμε αν θα έχουμε χώρο για να τους σώσουμε όλους»

Προς το παρόν, το YIARI διαθέτει αρκετό χώρο για να υποδεχθεί και άλλους ουρακοτάγκους. Ωστόσο, η Σάντσες δεν γνωρίζει για πόσο ακόμη θα είναι αυτό εφικτό. Οι πυρκαγιές δεν δείχνουν να υποχωρούν και ο αριθμός των ζώων που θα χρειαστούν διάσωση τους επόμενους μήνες παραμένει άγνωστος.

«Είναι δύσκολο να υπολογίσουμε πόσοι ουρακοτάγκοι θα χρειαστούν διάσωση», λέει. Και περιγράφει μία από τις μεγαλύτερες ανησυχίες των ανθρώπων του κέντρου: εάν θα υπάρχει τελικά δυνατότητα φιλοξενίας για όλα τα ζώα που θα πρέπει να απομακρυνθούν από τα κατεστραμμένα δάση.

Καθώς οι φλόγες συνεχίζουν να κατακαίνε το Βόρνεο, οι διασώστες εξακολουθούν να αναζητούν ουρακοτάγκους ανάμεσα στις καμένες εκτάσεις. Για τον Σαμπούρνα, η βοήθεια έφτασε πολύ αργά. Για δεκάδες άλλους ουρακοτάγκους, αυτή η προσπάθεια συνεχίζεται.

Πηγή: Reuters