Εννοιολογικές Αποσαφηνίσεις και Τραγικές Αλήθειες…
Του Γεωργιου Σκλαβουνου
ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ:
Εννοιολογικές Αποσαφηνίσεις και Τραγικές Αλήθειες:
( Μετα το < Κόσμει Σπαρταν ήν έλαχεες) Ο πινακας παρουσιαζει τον Σωκράτη με τον Φαίδρο να σζητούν για τον Ερωτα, στον Ιλισσο.. Ειναι του Φρειδερικου Τίρς Και παραττειθεται με το ερωτημα// Τι στα αληθεια απεμεινε απο τον Ιλισσό;;;)
Εισαγωγή
Η έννοια της ανάπτυξης συγκαταλέγεται μεταξύ των πλέον χρησιμοποιούμενων αλλά και των πλέον κακοποιημένων εννοιών των κοινωνικών επιστημών. Πολιτικοί, οικονομολόγοι, διεθνείς οργανισμοί και μέσα ενημέρωσης μιλούν καθημερινά για «ανάπτυξη», χωρίς πάντοτε να διευκρινίζουν τι ακριβώς εννοούν.
Πολύ συχνά η ανάπτυξη ταυτίζεται με την αύξηση του Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος, με την προσέλκυση επενδύσεων ή με την αύξηση της κατανάλωσης. Ωστόσο, η εννοιολογική αυτή ταύτιση είναι ιστορικά πρόσφατη και θεωρητικά προβληματική.
Η ανάπτυξη δεν είναι συνώνυμη της μεγέθυνσης. Η διάκριση αυτή αποτελεί ίσως το σημαντικότερο θεωρητικό ζήτημα κάθε συζήτησης περί ανάπτυξης, είτε αναφερόμαστε σε βιολογικούς οργανισμούς είτε σε τοπικές κοινωνίες και οικονομίες.
________________________________________
Η βιολογική καταγωγή της έννοιας
Η έννοια της ανάπτυξης προέρχεται από τη βιολογία.
Όταν λέμε ότι ένα ελεφαντάκι αναπτύσσεται, δεν εννοούμε απλώς ότι αυξάνει το βάρος ή τον όγκο του. Εννοούμε ότι εξελίσσεται προς τη μορφή ενός ώριμου ελέφαντα. Η ανάπτυξη αναφέρεται στην πορεία ολοκλήρωσης μιας μορφής μέσω της προοδευτικής λειτουργικής οργάνωσης και του συντονισμού των επιμέρους λειτουργιών της.
Αντίθετα, η μεγέθυνση αναφέρεται σε ποσοτική αύξηση.
Ένας καρκινικός όγκος μεγεθύνεται εντυπωσιακά. Κανείς όμως δεν θα υποστήριζε ότι αναπτύσσεται. Η αύξησή του είναι αποδιοργανωτική για τον οργανισμό. Πρόκειται για μεγέθυνση χωρίς ανάπτυξη.
Η διάκριση αυτή είναι θεμελιώδης.
________________________________________
Ο Αριστοτέλης και η έννοια της εντελέχειας
Η βαθύτερη φιλοσοφική θεμελίωση της έννοιας της ανάπτυξης βρίσκεται στο έργο του Αριστοτέλη.
Στην αριστοτελική φιλοσοφία κάθε ον, διαθέτει μια μορφή που εμπεριέχεται δυνάμει, στις αρχικές του καταστάσεις. Το βελανίδι περιέχει, δυνάμει τη βελανιδιά, Από το βελανιδι δεν θαπροκυψει ουτε θα μεγαλωσει Ιτιά…. Το έμβρυο περιέχει, δυνάμει, τον ώριμο οργανισμό.
Η ανάπτυξη είναι η μετάβαση: από την εν δυνάμει στην εν δύναμη στην ενεργεία κατάσταση.
Η διαδικασία αυτή ολοκληρώνεται στην εντελέχεια, δηλαδή στην πλήρη πραγμάτωση των εγγενών δυνατοτήτων της μορφής.
Στο αριστοτελικό πλαίσιο η ανάπτυξη δεν είναι συσσώρευση ύλης, δεν είναι απλα μεγεθυνση.Είναι πορεία ολοκλήρωσης μιας οργανωμένης συγκεκριμένης μορφής.
________________________________________
3. Από τη βιολογία στις κοινωνικές επιστήμες
Κατά τον 19ο και τον 20ό αιώνα η έννοια της ανάπτυξης μεταφέρθηκε από τη βιολογία στις κοινωνικές επιστήμες.
Η μεταφορά αυτή δεν ήταν τυχαία.
Όπως ένας οργανισμός αποτελεί σύστημα αλληλοσυνδεόμενων λειτουργιών, έτσι και μια κοινωνία, ή μια οικονομία, αποτελεί σύστημα αλληλεξαρτώμενων δραστηριοτήτων, θεσμών και σχέσεων.
Ο βιολόγος Ludwig von Bertalanffy ( (19 September 1901 – 12 June 1972) Αυστριακός βιολογος, ενας από τους πατέρες της θεωρίας των συτημάτων ( general systems theορυ/GST) έδειξε ότι η εξέλιξη των συστημάτων συνδέεται με την αύξηση της οργανωτικής πολυπλοκότητας και της λειτουργικής ολοκλήρωσης.
Με αυτην την έννοια ανάπτυξη σημαίνει:
• διαφοροποίηση,
• συντονισμός,
• λειτουργική ολοκλήρωση.
• Σε καμία περιπτωση άναρχη ασυντόνιστη αύξηση..
Μεγέθυνση σημαίνει:
• Ποσοτική αυξηση
• περισσότερο μέγεθος,
• περισσότερη ύλη,
• περισσότερη παραγωγή.( στην οικονομία).
Είναι προφανές ότι τα δύο δεν ταυτίζονται.
________________________________________
Η μεγάλη εννοιολογική σύγχυση του 20ού αιώνα
Μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο η έννοια της ανάπτυξης άρχισε να ταυτίζεται ολοένα και περισσότερο με την οικονομική μεγέθυνση.
Η αύξηση του ΑΕΠ μετατράπηκε στο κυρίαρχο μέτρο προόδου.
Ωστόσο, ήδη από τη δεκαετία του 1960 σημαντικοί οικονομολόγοι όπως:
Ο Gunnar Myrdal, (1898–1987) διακεκριμένος Σουηδός οικονομολόγος και κοινωνιολόγος, γνωστός για τις θεμελιώδεις συνεισφορές του στην οικονομική ανάπτυξη και την κοινωνική πολιτική. Το 1974 τιμήθηκε με το Βραβείο Νόμπλερ Οικονομικών Επιστημών (από κοινού με τον Friedrich Hayek).
Ο Albert O. Hirschman, (1915-2012) ένας από τους πιο πρωτοποριακούς και διεπιστημονικούς στοχαστές του 20ού αιώνα, με τεράστια συνεισφορά στην οικονομική ανάπτυξη, την πολιτική οικονομία και την κοινωνιολογία.
Ο Amartya Sen κορυφαίος Ινδός οικονομολόγος και φιλόσοφος γεννημένος το 1933 .
Έχει τιμηθεί με το Βραβείο Νόμπελ Οικονομικών Επιστημών (1998) για τη συμβολή του στα οικονομικά της ευημερίας) υποστήριξαν ότι η ανάπτυξη δεν μπορεί να εξαντλείται
σε μακροοικονομικούς δείκτες.Υποστήριξαν ότι:
Η οικονομία μπορεί να μεγεθύνεται ενώ:
• οι ανισότητες αυξάνονται,
• οι τοπικές κοινωνίες αποδιαρθρώνονται,
• το περιβάλλον καταστρέφεται,
• η πολιτιστική κληρονομιά εξαφανίζεται.
Σε αυτή την περίπτωση υπάρχει μεγέθυνση χωρίς ανάπτυξη.
________________________________________
Η τραγική αλήθεια της τοπικής «ανάπτυξης».
Η πρώτη τραγική αλήθεια είναι ότι:
Δεν αποτελεί τοπική ανάπτυξη κάθε οικονομική δραστηριότητα που πραγματοποιείται σε έναν τόπο.
Ένα κλασσικο παραδειγμα αποτελει η αποικιακή δραστηριότητα της Βρετανικης East India Company στην ΙΝΔΙΑ. Η εταιρεια παρήγαγε τεράστιο οικονομικό όγκο, εναναν τεραστιο πλούτο
Παρήγαγε όμως τοπική ανάπτυξη;Ασφαλώς όχι.Η επικρατούσα τεκμηριωμένη και καθολική ιστορική άποψη είναι αρνητική.
Η οικονομική δραστηριότητα ήταν οργανωμένη ώστε να εξυπηρετεί κυρίως εξω-τοπικά κέντρα ισχύος. Να αδυνατίζει την Ινδία στον συσχετισμό ισχύος. στην σχέση της με την Βρετανία.
Το γεγονός ότι η οικονομικη δραστηριότητα συνέβαινε στην Ινδία δεν την καθιστούσε αυτομάτως ινδική ανάπτυξη.
________________________________________
Η δεύτερη τραγική αλήθεια: Ο τόπος μπορεί να παράγει πλούτο χωρίς να απολαμβανει μερισμα από αυτόν τον πλούτο, χωρίς να αναπτύσσεται.
Η σημερινή παγκοσμιοποιημένη οικονομία επιτρέπει την εγκατάσταση δραστηριοτήτων που είναι λειτουργικά ενσωματωμένες σε εξωτερικά δίκτυα.Κατα συνεπεια.
Οι αποφάσεις λαμβάνονται αλλού.
Τα κέρδη κατευθύνονται αλλού.
Η γνώση παράγεται αλλού.
Οι στρατηγικές σχεδιάζονται αλλού.
Ο τόπος μετατρέπεται σε χώρο εγκατάστασης δραστηριοτήτων χωρίς να αποτελεί πραγματικό κέντρο ανάπτυξης.Εχουμε οικονομικη δραστηριοτητα στον τοπο, όχι όμως και τοπικη οικονομία.
________________________________________
Ο τουρισμός, κυρίως ο μαζικός,ως χαρακτηριστικό παράδειγμα
Η περίπτωση του μαζικού τουρισμού αποκαλύπτει με ιδιαίτερη καθαρότητα τη διάκριση ανάπτυξης και μεγέθυνσης.
Μια περιοχή μπορεί να επιδιώκει και εμφανίζει:
• Αύξηση της τουριστικης περιοδου
• αύξηση αφίξεων,
• αύξηση κλινών,
• αύξηση τζίρου.
Αλλά ταυτόχρονα:
• να εισάγει το μεγαλύτερο μέρος των αγαθών που καταναλώνονται,
• να εξαρτάται από εξωτερικούς tour operators,
• να καταστρέφει φυσικούς πόρους,
• να υποβαθμίζει τον τοπικό πολιτισμό.
Σε αυτή την περίπτωση παρατηρείται τουριστική μεγέθυνση χωρίς αντίστοιχη τοπική ανάπτυξη αλλά και κυρίως συμβαίνει τουριστική μεγέθυνση καταστροφική για το ίδιο το μέλλον του τουρισμού[,καταστροφική για την βιώσιμη ποιοτική, τουριστική ζήτηση του τόπου.
_________Τι είναι τελικά η τοπική ανάπτυξη;
Τοπική ανάπτυξη είναι η διαδικασία μέσω της οποίας ένας τόπος βελτιωνει την οργανωτική ικανότητά τις γνώσεις, την λειτουργία των θεσμών του, το συμμετοχικό ήθος και πολιτισμό του ώστε , να οργανώνει, να αναπαράγει και να αναβαθμίζει τις θεμελιώδεις λειτουργίες του.( την οργάνωση της εργασίας, της κατοικίας, της παιδείας, της υγειας, της διατήρησης της Μνήμης και της διαχείρισης των συμβόλων) την ικανοποίηση των με τρόπους που βαθαίνουν την κοινωνική του συνοχή ….
Προϋποθέτει:
• ενίσχυση του ανθρώπινου κεφαλαίου,
• ενίσχυση του κοινωνικού κεφαλαίου,
• προστασία του φυσικού κεφαλαίου,
• διατήρηση του πολιτισμικού κεφαλαίου,
• ενίσχυση της τοπικής παραγωγικής βάσης,
• αύξηση της τοπικής αυτοδυναμίας στη λήψη αποφάσεων και της τοπικής επιρροής στον περιφερειακό συσυσχετισμο ισχύος../
Η ανάπτυξη δεν είναι εισροή πόρων.
Είναι αύξηση οργανωτικής ικανότητας.
_____
Η τρίτη τραγική αλήθεια
Η μεγαλύτερη ίσως τραγική αλήθεια είναι ότι πολλές κοινωνίες συγχέουν τη μεγέθυνση με την ανάπτυξη.
Μετρούν την αναπτυξη :
• Σε επενδύσεις, σε ξένες επενδύσεις.
• Σε κατανάλωση,
• Σε αριθμό επισκεπτών.
• Σε κατά κατά κεφαλήν δαπάνες των επισκεπτών…
Αλλά δεν μετρούν.
• Την κατά κεφαλήν επισκέπτη τοπικές και εθνικές δαπάνες .. Για την φιλοξενία την εξυπηρέτηση την διατροφή… δίκτυα τηλεπικοινωνιών, υδροδότησης, αποχέτευσης, διαχείρισης απορριμάτων..τις κατά κεφαλην αναγκαίες εισαγωγές…. κλπκλπ/
• Την «αναπτυξιακή-απαξίωση» φυσικών πόρων, μη ανανεώσιμων πόρων, που καθόρισαν την φυσική ταυτότητα και ζήτηση του τόπου.
• Τη διατήρηση η την μη διατηρηση της πολιτισμικής ταυτότητας του τόπου, την ανάπτυξη η την απαξίωση του τοπικού ανθρωπινού και κοινωνικού κεφαλαίου,
Τις συνέπειες στην πολιτισμική συνέχεια,
• Τις συνέπειες στην τοπική αυτονομία και την τοπική εξάρτηση.
• την οργανωτική συνοχή της οικονομίας.
Έτσι συχνά πανηγυρίζουν για την αύξηση των μεγεθών την ίδια στιγμή που διαβρώνονται οι προϋποθέσεις της πραγματικής ανάπτυξης.
________________________________________
Συμπερασματικά.
Από τον Αριστοτέλη έως τις σύγχρονες θεωρίες της βιώσιμης και ενδογενούς ανάπτυξης, μια ιδέα παραμένει σταθερή:
Η ανάπτυξη δεν είναι η απλή αύξηση- μεγεθυνση, ενός η κάποιων μεγεθων, ενός κλάδου μιας τοπικής οικονομίας, αλλά η πορεία ολοκλήρωσης μιας μορφής σχέσεων,αλληλοτροφοδοτησης, του συνόλου των τομέων και των κλάδων της οικονομίας, της λειτουργικής οργάνωσης και του συντονισμού ολων των τομέων και κλάδων μιας τοπικής οικονομίας. .
Η τοπική ανάπτυξη δεν ταυτίζεται, δεν είναι δυνατόν να ταυτίζεται, με την εγκατάσταση οικονομικών δραστηριοτήτων σε έναν τόπο, με την εξωγενη και ετεροκαθοριζόμενη μεγέθυνση ενός τομέα της οικονομίας, ούτε με την αύξηση των οικονομικών δεικτών. Υπάρχει μόνο όταν η οικονομική δραστηριότητα ενσωματώνεται οργανικά στον τόπο, ενισχύει στο σύνολο τους τις παραγωγικές του δυνατότητες, ανατροφοδοτεί το ανθρώπινο, κοινωνικό, φυσικό και πολιτισμικό τοπικό κεφάλαιο και διευρύνει την ικανότητά του τοπου να καθορίζει το δικό του μέλλον. Όταν βελτιώνεται η η επιρροή του τόπου στον συσχετισμό περιφερειακης ισχύος…στην διαμόρφωση καιν αποτελεσματικά του διαλόγου των περιφερειών της ευρύτερης περιοχής του. Τοπική ανάπτυξη υπαρχει οτον ενδυναμώνεται ο τοπικός αναπτυξιακός διάλογος. Όταν η τοπική αναπτυξιακή στρατηγική είναι καρπός του τοπικού αναπτυξιακού διαλόγου και όχι των ευκαιριακων παρεμβασεων του τοπικου βουλευτη….. Όταν καλλιεργείται εντείνεται και βαθαίνει ο ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ σε όλα τα επίπεδα της κοινωνικής, δημόσιας, πολιτικής και πολιτιστικής ζωής.
Η μεγέθυνση μπορεί να είναι θεαματική, «θορυβώδης» και εντυπωσιακή.
Η ανάπτυξη αφορά ποιότητα και αποτελεσματικότητα συλλογικής βούλησης, επίπεδο κοινωνικής συνοχής και κοινωνικής συνείδησης είναι βαθύτερη, βραδύτερη και δυσκολότερα μετρήσιμη.
.
Το σχόλιο σας θα δημοσιευθεί αφου εγκριθεί πρώτα απο τον διαχειριστή για την αποφυγή υβριστικού η προσβλητικού περιεχομένου.
Greek
Arabic
Chinese (Simplified)
Dutch
English
French
German
Italian
Japanese
Portuguese
Russian
Spanish