vima365

Ο Φέλκερζαμ συνόδευε τον Καποδίστρια σε όλα τα μεγάλα ευρωπαϊκά συνέδρια (όπως της Βιέννης, του Άαχεν και του Λάιμπαχ). Ήταν αυτός που συχνά επεξεργαζόταν τα υπομνήματα και τις σημειώσεις του Καποδίστρια.

Όταν ο Καποδίστριας βρισκόταν σε άδεια από τη ρωσική υπηρεσία το 1822 για να ιδιωτεύσει στην Ελβετία, ο Φέλκερζαμ παρέμεινε ένας από τους λίγους ανθρώπους με τους οποίους διατηρούσε τακτική και ειλικρινή αλληλογραφία ακόμα και όταν βρισκόταν ο Καποδίστριας βρισκόταν σε δυσμένεια ή μακριά από την Αγία Πετρούπολη.

Τί αποκαλύπτει η αλληλογραφία τους

——————————————————————-

1. Η κριτική στον Μέττερνιχ και την Ιερά Συμμαχία

Ο Καποδίστριας εξέφραζε συχνά στον Φέλκερζαμ την απογοήτευσή του για την αντιδραστική πολιτική του Αυστριακού καγκελάριου Μέττερνιχ. Έγραφε για την ανάγκη η Ευρώπη να στηριχθεί σε Συντάγματα(!) και στη δικαιοσύνη, αντί για την καταπίεση των λαών. Eίχε γράψει σχετικά «η δικαιοσύνη πρέπει να είναι η βάση της εξουσίας και τα Συντάγματα το μέσο για να διασφαλιστεί η δημόσια ευτυχία». Eπίσης στην αλληλογραφία τους, ο Καποδίστριας συχνά αποκαλούσε τα Συντάγματα ως τη μοναδική «άγκυρα σωτηρίας» για να μην βυθιστεί η Ευρώπη στον δεσποτισμό ή στην αναρχία (πρόοδος των θεσμών). Ο Φέλκερζαμ, συμμεριζόμενος τις ιδέες του, ήταν ο παραλήπτης των πιο τολμηρών σκέψεων του Καποδίστρια για το μέλλον της Ευρώπης [Πηγή: Patricia Kennedy Grimsted, The Foreign Policy of Alexander I, University of California Press, 1969, σελ 234-252].

2. Η Ελληνική Επανάσταση (μετά το 1821)

Όταν ο Καποδίστριας βρισκόταν στη Γενεύη, έγραφε στον Φέλκερζαμ για την αγωνία του για την έκβαση της Επανάστασης, τις προσπάθειές του να πείσει τις Μεγάλες Δυνάμεις να βοηθήσουν τους Έλληνες, την ανάγκη παροχής ανθρωπιστικής βοήθειας και εκπαίδευσης στους Έλληνες πρόσφυγες.

3. Προσωπικές εξομολογήσεις και απογοήτευση

Ο Καποδίστριας συχνά παραπονιόταν στον φίλο του για την κόπωση και την ηθική μοναξιά που ένιωθε στην τσαρική αυλή. Σε μια διάσημη αναφορά του, περιέγραφε τη διπλωματία της εποχής ως ένα «σύστημα ψεύδους!!!», τονίζοντας στον Φέλκερζαμ ότι η μόνη του παρηγοριά ήταν η ελπίδα ότι κάποτε θα μπορούσε να φανεί χρήσιμος στην πατρίδα του.

4. Ενημέρωση για την κατάσταση στη Ρωσία

Όσο ο Καποδίστριας ήταν μακριά, ο Φέλκερζαμ λειτουργούσε ως τα «μάτια και τα αυτιά» του στην Αγία Πετρούπολη. Του έγραφε κρυφά για τις διαθέσεις του Τσάρου Αλέξανδρου Α’ και τις ίντριγκες των αντιπάλων του Καποδίστρια, βοηθώντας τον να διατηρεί επαφή με τα κέντρα λήψης αποφάσεων. Ο Φέλκερζαμ τον ενημέρωνε πότε ο Τσάρος θα βοηθούσε και πότε όχι την Ελλάδα και για τις ίντριγκες του συνυπουργού του ολλανδικής καταγωγής κόμη Νέσελροντ ο οποίος ήταν πλήρως ευθυγραμμισμένος με την πολιτική του Μέττερνιχ. Ο Νέσελροντ προσπαθούσε να διαβάλλει τον Καποδίστρια στον Τσάρο. Τον ενημέρωσε επίσης για τις κινήσεις των ξένων πρεσβευτών (κυρίως της Αυστρίας και της Αγγλίας) που ήθελαν να εμποδίσουν την κάθοδο του Καποδίστρια στην Ελλάδα… [Πηγή: Grigori Arsh, Ο Ιωάννης Καποδίστριας στη Ρωσία ( Εκδόσεις Κέδρος, 2015, σελ. 240-248]

Συνοπτικά

———————————————————————

Η αλληλογραφία τους ήταν ένας συνδυασμός υψηλής πολιτικής ανάλυσης και βαθιάς προσωπικής εμπιστοσύνης. Μέσα από αυτά τα γράμματα αποκαλύπτεται ο «εσωτερικός» Καποδίστριας δηλαδή ένας άνθρωπος που, ενώ υπηρετούσε μια αυτοκρατορία, η καρδιά του παρέμενε δοσμένη στην ελευθερία της Ελλάδας. Ο Φέλκερζαμ έστελνε απόρρητα μηνύματα και διπλωματικά έγγραφα στον Καποδίστρια και μετέφερε τις προτάσεις του Καποδίστρια σε φιλέλληνες κύκλους μέσα στη ρωσική διοίκηση, χωρίς να φαίνεται επίσημα το όνομά του. Μέσω του Φέλκερζαμ, ο Καποδίστριας μάθαινε ποιες από τις ειδήσεις που έφταναν από την επαναστατημένη Ελλάδα στη Ρωσία θεωρούνταν αξιόπιστες από την κυβέρνηση και ποιες απορρίπτονταν ως «επαναστατική προπαγάνδα». Αυτό επέτρεπε στον Καποδίστρια να προσαρμόζει τις δικές του παρεμβάσεις ώστε να είναι πιο πειστικός.

Ο Φέλκερζαμ ήταν το Μυστικό Υπερόπλο του Καποδίστρια από τον κύκλο που δημιούργησε ώστε να βοηθάει την Ελλάδα. Αν οι κινήσεις αυτές αποκαλύπτονταν, ο Φέλκερζαμ θα κατηγορούνταν για εσχάτη προδοσία και ο Καποδίστριας θα έχανε κάθε δυνατότητα να επιστρέψει ή να επηρεάζει τις εξελίξεις. Η πίστη του Φέλκερζαμ στον Καποδίστρια ήταν τέτοια που ρίσκαρε την καριέρα του -ίσως και τη ζωή του- για να παραμείνει ο «άγρυπνος φρουρός» του στην Αγία Πετρούπολη… [Πηγή: C.M. Woodhouse, Capodistria: The Founder of Greek Independence Oxford University Press, σελ. 264].

* Ευελπιστώ οι αποκαλύψεις για τον Καποδίστρια να οδηγήσουν και τον τελευταίο Έλληνα να τον εμπιστευτεί.

Στη φωτογραφία ένα οικόσημο της οικογένειας Φέλκερζαμ.