vima365

Η Μέση Ανατολή μετά τον Χαμενεΐ: Κενό Εξουσίας ή Νέα Συσπείρωση; του Χρήστου Κατσέα

Η Μέση Ανατολή μετά τον Χαμενεΐ: Κενό Εξουσίας ή Νέα Συσπείρωση;

  του Χρήστου Κατσέα

Η δολοφονία του Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ συνιστά γεγονός ιστορικής τομής για τη Μέση Ανατολή.

Δεν πρόκειται απλώς για απώλεια ενός πολιτικού ηγέτη, αλλά για αποκοπή του κεντρικού νευρικού συστήματος ενός θεοκρατικού καθεστώτος, στο οποίο ο Υπέρτατος Ηγέτης συγκέντρωνε θεσμική, στρατιωτική και ιδεολογική εξουσία.

Η Ισλαμική «Δημοκρατία» του Ιράν δεν είναι προεδρικό σύστημα δυτικού τύπου· ο ηγέτης της αποτελεί τον ανώτατο ρυθμιστή του στρατεύματος, των Φρουρών της Επαναστάσεως, του δικαστικού σώματος και του πυρηνικού δόγματος.

Η φυσική του εξόντωση, εάν επιβεβαιώνεται ως πράξη εχθρικής ενέργειας, μεταβάλλει ριζικά την αρχιτεκτονική της περιφερειακής ισορροπίας.

Ο λεγόμενος «άξων της αντιστάσεως» —η στρατηγική συμμαχία που περιλαμβάνει τη Χεζμπολάχ στον Λίβανο, τους Χούθι στην Υεμένη και σιιτικές πολιτοφυλακές στο Ιράκ— υπήρξε εργαλείο ασύμμετρης προβολής ιρανικής ισχύος.

Δεν είν’ απλώς ιδεολογικό δίκτυο, αλλά σύστημα επιχειρησιακού συντονισμού, χρηματοδότησης και οπλισμού.

Η ενότητα του δικτύου εδράζετο στην προσωπική «αυθεντία» του Χαμενεΐ και στην ικανότητά του να λειτουργεί ως τελικός αποφασιστικός κόμβος.

Η απουσία του δημιουργεί κενό εξουσίας και αναπόφευκτη αναδιάταξη προτεραιοτήτων.

Στον Λίβανο, η Χεζμπολάχ αντιμετωπίζει διπλό εγκλωβισμό: απ’ τη μία η ιστορική της δέσμευση προς την Τεχεράνη, απ’ την άλλη η εσωτερική κατάρρευση του λιβανικού κράτους και η κοινωνική κόπωση από διαρκή αντιπαράθεση με το Ισραήλ.

Μία ανεξέλεγκτη κλιμάκωση θα έθετε σε κίνδυνο την ίδια της την πολιτική νομιμοποίηση.

Στην Υεμένη, οι Χούθι λειτουργούν με ιδιότυπη αυτονομία.

Η εμπλοκή τους σε εκτεταμένη σύγκρουση αντιποίνων θα επανενεργοποιούσε εσωτερικές φυλετικές και γεωγραφικές αντιθέσεις, απειλώντας τον έλεγχό τους στο βόρειο τμήμα της χώρας.

Η επιλογή ανάμεσα σε συμβολική εκδίκηση και ρεαλιστική διατήρηση εξουσίας είναι υπαρξιακή.

Στο Ιράκ, οι φιλοϊρανικές πολιτοφυλακές έχουν ενσωματωθεί μερικώς στο κρατικό πλαίσιο.

Η επιθετική τους αντίδραση θα μπορούσε να διαρρήξει την εύθραυστη ισορροπία μεταξύ Βαγδάτης, Ουάσιγκτον και Τεχεράνης.

Η χώρα κινδυνεύει να μετατραπεί ξανά σε πεδίο αντιπροσώπων πολέμου.

Στρατηγικώς, η δολοφονία ηγετικού πυλώνα τέτοιου μεγέθους εγείρει τρία καίρια ζητήματα:

Πρώτον, τη διαδοχή. Το ιρανικό σύστημα διαθέτει θεσμικό μηχανισμό επιλογής Υπέρτατου Ηγέτη, αλλ’ η μετάβαση δε θα ’ναι απλή.

Υπάρχουν εσωτερικές φατρίες —μεταξύ κληρικών, Φρουρών της Επαναστάσεως και τεχνοκρατών— με αντικρουόμενες «ατζέντες».

Δεύτερον, την αποτροπή. Εάν η έξωθεν εξόντωση ηγέτη μείνει ατιμώρητη, το ιρανικό καθεστώς κινδυνεύει να εμφανιστεί αδύναμο.

Αλλ’ η υπερβολική αντίδραση μπορεί να πυροδοτήσει γενικευμένη σύγκρουση μ’ απρόβλεπτη κλιμάκωση, ίσως και εμπλοκή στα Στενά του Ορμούζ.

Τρίτον, την περιφερειακή αναδιάταξη. Η Σαουδική Αραβία, η Τουρκία και το Ισραήλ θα επιδιώξουν επανατοποθέτηση ρόλων.

Η Ρωσία και η Κίνα, με συμφέροντα ενεργειακά και στρατηγικά, δεν θα παραμείνουν αμέτοχες (;).

Εν κατακλείδι, η δολοφονία Χαμενεΐ δεν σημαίνει αυτομάτως κατάρρευση του ιρανικού συστήματος. Αντιθέτως, η ιστορία διδάσκει ότι καθεστώτα που πλήττονται εξωτερικώς συχνά συσπειρώνονται.

Όμως η αβεβαιότητα που εγκαινιάζεται είναι πραγματική.

Ο «άξων» δεν εξαφανίζεται· μετασχηματίζεται. Και ο μετασχηματισμός αυτός δύναται να αποδειχθεί επικινδυνότερος απ’ την προτέρα σταθερότητα.

Η Μέση Ανατολή εισέρχεται σε περίοδο υψηλού στρατηγικού ρίσκου.

Εάν δεν επικρατήσει ψυχραιμία και ρεαλισμός, η επόμενη φάση δεν θα είναι απλώς κλιμάκωση· θα είναι αναθεμελίωση όλων των δεδομένων της μεταψυχροπολεμικής περιόδου στην περιοχή – και όχι μόνο!

Χρῆστος Κατσέας ἐπὶ τοῦ «Vima365.gr»