Ενα ἀπὸ τὰ Ἑπτὰ θαύματα τοῦ ἀρχαίου κόσμου.
Απο την Μιραντα Σκηνιτη – Διπλωματούχος Ξεναγος
Ὁ Κολοσσὸς τῆς Ρόδου θεωρεῖται ὡς ἕνα ἀπὸ τὰ Ἑπτὰ θαύματα τοῦ ἀρχαίου κόσμου. Ἦταν ἕνα τεράστιο σὲ διαστάσεις ἄγαλμα τὸ ὁποῖο ἀπεικόνιζε τὸν θεὸ Ἥλιο. Ἀνεγέρθηκε ἀπὸ τὸν Χάρη τὸν Λίνδιο μαθητὴ τοῦ Λύσιππου τὸν 3ο αἰῶνα π.Χ. .Τὸ Ἄγαλμα τῆς Ἐλευθερίας ποὺ βρίσκεται στὴ Νέα Ὑόρκη εἶχε τὸ ἴδιο περίπου μέγεθος μὲ τὸν Κολοσσὸ τῆς Ρόδου, ἂν καὶ στηριζόταν σὲ ὑψηλότερη βάση. Ἡ ὄψη τοῦ ἀγάλματος λέγεται ὅτι διακρινόταν ἀπὸ τὴν εἴσοδο τοῦ λιμένα τῆς Ρόδου.
Σύμφωνα μὲ τὸν θρῦλο, τὸν 4ο αἰῶνα π.Χ. ὁ θεὸς Ἥλιος ἔσωσε τὸν λαὸ τῆς Ρόδου ἀπὸ μία ἐπίμονη πολιορκία τοῦ Μακεδόνα στρατηγοῦ Δημητρίου τοῦ Πολιορκητῆ. Ὡς ἔκφραση εὐγνωμοσύνης πρὸς τὸν προστάτη θεό τους, οἱ Ρόδιοι ἀνήγειραν τὸν Κολοσσό, ἕνα γιγαντιαῖο μπρούντζινο ἄγαλμα, ποὺ ὑψωνόταν περίπου 33 μέτρα πάνω ἀπὸ τὸ μαρμάρινο βάθρο του, δηλαδὴ ἦταν δυόμισι φορὲς ὑψηλότερο ἀπὸ τὸ ἄγαλμα τοῦ Δία στὴν Ὀλυμπία, τὸ ἔργο τοῦ Φειδία.
Ὁ Κολοσσός, ἐνσάρκωση τοῦ θεοῦ Ἥλιου, μὲ τὴν μπρούντζινη ἐπιδερμίδα του νὰ ἀντανακλᾶ το φῶς τοῦ ἥλιου, πρέπει νὰ ἐντυπωσίαζε τοὺς ἐπισκέπτες ὡς πειστικὴ εἰκόνα τοῦ θεοῦ. Ὅπως παρατηρεῖ ὁ Φίλων ὁ Βυζάντιος, ὁ γλύπτης Χάρης ἀπὸ τὴ Λίνδο εἶχε πετύχει τὸ ἀπίστευτο, κάνοντας τὸν θεό του «πραγματικὸ θεό». Ὁ Χάρης στὴν οὐσία, εἶχε δημιουργήσει ἕναν «δεύτερο ἥλιο», ποὺ ἀντίκριζε τὸν πρῶτο».
Οἱ συνθῆκες, ὅμως, ποὺ ὁδήγησαν στὴ δημιουργία τοῦ Κολοσσοῦ ἦταν ἐξίσου θαυμαστὲς μὲ τὸ ἴδιο τὸ ἄγαλμα. Τὸ 305 π.Χ., ὁ Ἀντίγονος Α΄, ποὺ φιλοδοξοῦσε νὰ κυριαρχήσει στὴν αὐτοκρατορία τοῦ νεκροῦ πλέον Ἀλέξανδρου, ἔστειλε τὸν γιό του Δημήτριο νὰ τιμωρήσει τους Ροδίους, ἐπειδὴ ἀρνήθηκαν νὰ ἐκστρατεύσουν μαζί του κατὰ τοῦ Πτολεμαίου Α΄ Σωτὴρ τῆς Αἰγύπτου (οἱ Ρόδιοι τοῦ ἔδωσαν τὸν τίτλο Σωτήρ). Οἱ δύο ἀντίπαλοι, ποὺ κάποτε ἦταν στρατηγοὶ τοῦ Ἀλέξανδρου, διεκδικοῦσαν τὸν ἔλεγχο τοῦ ἐμπορίου στὸ Αἰγαῖο πέλαγος, στὸ ὁποῖο διέπρεπαν οἱ Ρόδιοι.
Ὁ Δημήτριος ὁ Πολιορκητὴς κατέπλευσε στὴ Ρόδο μὲ 200 πολεμικὰ πλοῖα, στὰ ὁποῖα ἐπέβαιναν 40.000 στρατιῶτες. Οἱ Ρόδιοι εἶχαν νὰ ἀντιπαρατάξουν μόνον 6.000 – 7.000 ἄνδρες. Μὲ ἕναν πολιορκητικὸ πύργο ὕψους 46 μέτρων κι ἐπενδυμένο μὲ σιδερένια φύλλα, ὁ Δημήτριος σφυροκοποῦσε τὰ τείχη τῆς πόλης. Ἂν καὶ προκλήθηκαν ρήγματα στὰ τείχη, οἱ Ρόδιοι ἀπώθησαν τοὺς πολιορκητές, ἀναγκάζοντάς τους νὰ συμβιβαστοῦν. Μὲ τὸ χαρακτηριστικὸ ἐπιχειρηματικό τους δαιμόνιο, οἱ Ρόδιοι πούλησαν τὸν πύργο καὶ τὸν ὑπόλοιπο πολεμικὸ ἐξοπλισμὸ ἀντὶ ἑνὸς ὑπέρογκου ποσοῦ, τὸ ὁποῖο διέθεσαν γιὰ νὰ τιμήσουν τὸν θεὸ ποὺ τοὺς ἔσωσε.
Ὁ Χάρης, ὁ γλύπτης καὶ μηχανικὸς στὸν ὁποῖο εἶχε νὰ ἀνατεθεῖ ὁ σχεδιασμὸς καὶ ἡ κατασκευὴ τοῦ μνημείου τοῦ Ἥλιου, ἦταν μαθητὴς τοῦ γλύπτη Λύσιππου, ποὺ ἦταν γνωστὸς γιὰ τὶς ρεαλιστικὲς προτομὲς τοῦ Ἀλέξανδρου. Ἂν καὶ ὁρισμένοι ἱστορικοὶ ὑποστηρίζουν ὅτι ὁ Χάρης εἶχε δώσει στὸ πρόσωπο τοῦ Κολοσσοῦ τὰ χαρακτηριστικὰ τοῦ Ἀλέξανδρου, ἐλάχιστα πράγματα γνωρίζουμε γιὰ τὴν ἀκριβὴ ὄψη τοῦ ἀγάλματος, ἐνῷ οἱ ἀντικρουόμενες ἀρχαιολογικὲς ἐνδείξεις δυσχεραίνουν τὶς ἀπόπειρες ἀναπαράστασης τοῦ Κολοσσοῦ. Σὲ πολλὰ ἑλληνικὰ νομίσματα ὁ θεὸς φέρει συμβατικὰ ἡλιακὰ σύμβολα, ὅπως στεφάνι ἀπὸ ἡλιαχτῖδες γύρω ἀπὸ τὸ κεφάλι του, ἀλλὰ σὲ ἄλλα νομίσματα αὐτὲς οἱ ἡλιαχτῖδες ἀπουσιάζουν.
Τὸ 1932 ἀνακαλύφθηκαν στὴ Ρόδο τὰ θραύσματα ἑνὸς ἀνάγλυφου μὲ τὸ πάνω μέρος τοῦ σώματος τοῦ θεοῦ Ἥλιου ἢ τοῦ Ἀπόλλωνα. Τὸ ἀνάγλυφο αὐτό, ποὺ συνέβαλε στὴν ἀναπαράσταση τοῦ Κολοσσοῦ, ἀπεικόνιζε τὸν στεφανωμένο μὲ ἡλιαχτῖδες θεό, νὰ σκιάζει μὲ τὸ δεξί του χέρι τὰ μάτια καὶ νὰ ἀκουμπᾶ τὸ ἀριστερὸ χέρι στὸ ἰσχίο. Ἄλλοι ἐπιστήμονες πιστεύουν ὅτι ὁ θεὸς κρατοῦσε στὸ δεξί του χέρι πυρσό. Σὲ αὐτὴ τὴ σύλληψη στηρίχτηκε καὶ ἡ στάση τοῦ Ἀγάλματος τῆς Ἐλευθερίας. Τελικά, τὸ μαρμάρινο ἀνάγλυφο ἀπεικόνιζε ἕναν ἀθλητὴ ποὺ αὐτοστεφανώνεται.
Ἐξίσου ἀντικρουόμενες εἶναι οἱ ἀπόψεις γιὰ τὸ κάτω μέρος τοῦ σώματος τοῦ θεοῦ. Ὁ θεὸς Ἥλιος πιθανότατα ἦταν ὁλόγυμνος. Ὅμως, τὸ τεράστιο βάρος τοῦ ἀγάλματος μεταβιβαζόταν μόνο στοὺς λεπτούς του ἀστραγάλους; Τὸ Ἄγαλμα τῆς Ἐλευθερίας, ποὺ στήθηκε στὸ λιμάνι τῆς Νέας Ὑόρκης στὰ τέλη τοῦ 19ου αἰῶνα, εἶναι τυλιγμένο σὲ πλούσιες πτυχώσεις, ποὺ κρύβουν τὸ κάτω μέρος τοῦ σώματος καὶ βοηθοῦν στὴν ὁμαλὴ κατανομὴ τοῦ βάρους τοῦ ὀγκώδους κορμοῦ. Μήπως ὁ Κολοσσὸς τῆς Ρόδου ὑποστηριζόταν ἀπὸ ἕνα μανδύα, ποὺ κρεμόταν ἀπὸ τὸν ὦμο ἢ τὸ μπράτσο του;
Ὡστόσο, οἱ εἰδικοὶ συμφωνοῦν ὅτι ὁ Χάρης δὲν ἐπιχείρησε νὰ φιλοτεχνήσει ἕνα ἄγαλμα μὲ τὰ πόδια σὲ διάσταση. ὥστε τὰ πλοῖα νὰ περνοῦν ἀνάμεσα στὰ σκέλη του, ὅπως ὑπέθεσαν καλλιτέχνες τῆς Ἀναγέννησης. Ἂν συνέβαινε κάτι τέτοιο, ὁ θεὸς Ἥλιος θὰ εἶχε ἄχαρη στάση, καθὼς τὰ ἄκρα τῶν ποδιῶν του θὰ πρέπει νὰ ἀπεῖχαν τοὐλάχιστον 100 μέτρα τὸ ἕνα ἀπὸ τὸ ἄλλο· οὔτε οἱ ἰδιοφυεῖς μηχανικοὶ τῶν ἑλληνιστικῶν χρόνων δὲν θὰ μποροῦσαν νὰ ἐπιλύσουν τέτοιο πρόβλημα.
Γιὰ τὴν κατασκευὴ τοῦ Κολοσσοῦ χρησιμοποιήθηκαν μεγάλες ποσότητες χαλκοῦ καὶ σιδήρου. Ἂν καὶ τὸ νησὶ τῆς Ρόδου ἦταν δημοφιλὲς γιὰ τὴν χύτευση χαλκοῦ, οἱ συνηθισμένοι λάκκοι ποὺ χρησιμοποιοῦνταν γιὰ τὴν δημιουργία χάλκινων φύλλων μποροῦσαν προμηθεύσουν μόνο ἕνα μικρὸ μέρος τοῦ ἀγάλματος. Γιὰ τὴν λύση τοῦ προβλήματος αὐτοῦ, ὁ γλύπτης Χάρης ἀποφάσισε νὰ φτιάξει ἕναν πολὺ μεγαλύτερο λάκκο χύτευσης. Στὴ βάση του τοποθετήθηκαν τεράστιες πήλινες πλάκες οἱ ὁποῖες καλύφτηκαν μὲ κερί. Τὸ κερὶ ἔδινε στὸ χαλκὸ τὰ συγκεκριμένα σχήματα ποὺ χρειαζόταν γιὰ τὰ διάφορα μέρη τοῦ ἀγάλματος.
Ταυτόχρονα, αὐτὸ διαμόρφωνε ἀνάλογα καὶ τὶς πήλινες πλάκες οἱ ὁποῖες θερμαίνονταν ἀπὸ κάτω ἀπὸ τὶς δυνατὲς φλόγες. Χάρη στὴ θερμότητα, ἐπιτρεπόταν στὸν πηλὸ νὰ στερεωθεῖ σωστὰ στὸ ἐπιθυμητὸ σχῆμα ἐνῷ τὴν ἴδια στιγμὴ τὸ κερὶ ἀποστραγγιζόταν κι ὁ ὑγρὸς χαλκὸς χυνόταν ἀπὸ πάνω στὸ κενό. Ἀφοῦ κρύωνε ὁ χαλκὸς ἔπαιρνε τὸ σχῆμα τοῦ ἀπαιτούμενου κομματιοῦ. Μὲ αὐτὴ τὴ διαδικασία, κομμάτι-κομμάτι δημιουργήθηκε καὶ σχηματίστηκε σταδιακὰ ὁ Κολοσσός.
Τὸ βάθρο τοῦ ἀγάλματος ἦταν ἀπὸ λευκὸ μάρμαρο. Τὸ ὅτι τὰ πόδια τοῦ Κολοσσοῦ ἦταν ἑνωμένα, σήμαινε ὅτι ὁ Χάρης ἔπρεπε νὰ δώσει λύσεις σὲ ἀρκετὰ τεχνικὰ προβλήματα. Μετὰ τὴν ἀγκύρωση τῶν πελμάτων τοῦ ἀγάλματος στὸ βάθρο ὕψους 12 μέτρων, ὁ Χάρης κατασκεύασε ἕναν τεράστιο σκελετὸ ἀπὸ πέτρινα ὑποστυλώματα καὶ σιδερένιες ράβδους, πάνω στὸν ὁποῖο προσαρμόστηκαν χυτὰ μπρούντζινα φύλλα. Ὅσο ἡ κατασκευὴ ἔφτανε στὸ πάνω μέρος τοῦ σώματος, ἄλλο ἕνα πρόβλημα προέκυψε. Λόγῳ τοῦ τεράστιου ὕψους καὶ μεγέθους τοῦ ἀγάλματος, ἦταν πολὺ δύσκολο νὰ φτάσουν τὰ ὑπόλοιπα κομμάτια καὶ τὰ οἰκοδομικὰ ὑλικά. Ὁ Χάρης ἔδωσε τὴ λύση καὶ σ’ αὐτὸ τὸ πρόβλημα δημιουργῶντας ἕνα γήλοφο γύρω ἀπὸ τὸ Κολοσσὸ καὶ θάβοντάς τον μέσα του! Ὕστερα ἔφτιαξε μιὰ ράμπα κι ἔτσι οἱ ἐργάτες μποροῦσαν νὰ συνεχίσουν τὴ κατασκευή. Ὅσο τὸ ἄγαλμα ψήλωνε, τόσο ψήλωνε καὶ ὁ λόφος καλύπτοντας τὸ ἄγαλμα. Στὴν οὐσία ὁ Χάρης δούλευε στὰ τυφλά, ἀφοῦ τὸ τελειωμένο κομμάτι τοῦ ἔργου ἦταν ὁλοκληρωτικὰ θαμένο στὴ Γῆ!
Ἡ γιγαντιαία μορφή, ποὺ ὁλοκληρώθηκε σὲ 12 χρόνια, καλύφθηκε μὲ μπρούντζινη ἐπένδυση. Ὅταν ἀπομακρύνθηκε ὁ βοηθητικὸς τεχνητὸς γήλοφος ποὺ περιέβαλλε τὸ ἄγαλμα, καὶ ὁ θεὸς Ἥλιος ἀποκαλύφθηκε στοὺς κατοίκους τῆς Ρόδου, ὁ Χάρης πρέπει νὰ ἄφησε ἕνα στεναγμὸ ἀνακούφισης. Εἶχε ἐπίσης πάρει ἀποτελεσματικὰ μέτρα κατὰ τοῦ κινδύνου τῶν ἰσχυρῶν ἀνέμων, ποὺ θὰ μαστίγωναν τὴν εὔθραυστη κατασκευή.
Ὁ Φίλων ὁ Βυζάντιος ἀναφέρει ὅτι χρησιμοποιήθηκαν 15 τόνοι ἀπὸ μπροῦντζο καὶ 9 τόνοι σιδήρου. Ὑπολογίζεται, ὅμως, ὅτι οἱ ἀληθινὲς ποσότητες ἦταν πολὺ μεγαλύτερες. Λαμβάνοντας ὑπ`όψιν ὅτι τὸ Ἄγαλμα τῆς Ἐλευθερίας στὴν Νέα Ὑόρκη ἔχει τὸ ἴδιο περίπου μέγεθος καὶ βάρος 225 τόνους, ὁ Κολοσσὸς πρέπει νὰ εἶχε ἀνάλογο βάρος.
Τὸ ἄγαλμα ἦταν μιὰ εὐφυὴς «διαφήμιση» τῆς πόλης ποὺ τὸ ἀνήγειρε, ἁπτὴ ἀπόδειξη τοῦ πλούτου καὶ τῆς τεχνολογίας της. Δυστυχῶς, ὅμως, τὸ 222 π.Χ.,περίπου 60 χρόνια μετὰ τὰ ἀποκαλυπτήρια, ὁ Κολοσσὸς κατέρρευσε, καθὼς τὰ γόνατά του τσακίστηκαν ἀπὸ ἕνα σεισμό.Πέφτοντας λέγεται ὅτι γκρέμισε 30 σπίτια. Χρησμὸς μαντείου λέει σχετικὰ μὲ τὴν πιθανὴ ἐπανατοποθέτησή του «μὴν κίνει τα κείμενα» καὶ ὁ Κολοσσὸς δὲν στάθηκε ποτὲ πιὰ ὄρθιος.
Παρὰ τὴν ὀλέθρια πτώση του, τὸ ἄγαλμα δὲν ἔπαψε νὰ συγκαταλέγεται στὰ μεγάλα θαύματα τοῦ κόσμου. Τὸ μπρούντζινο σῶμα του βρισκόταν ἤδη πάνω ἀπὸ ἑκατὸ χρόνια σωριασμένο στὸ ἔδαφος, σὰν Τιτᾶνας ποὺ τὸν γκρέμισαν ἀπὸ τὸν οὐρανό, ὅταν ὁ Ἀντίπατρος τῆς Σιδώνας, συγγραφέας ἑλληνοφοινικικὴς καταγωγῆς, συμπεριέλαβε τὸν Κολοσσὸ στὸν κατάλογό του μὲ τὰ ἑπτὰ θαύματα. Ὁ Πλίνιος ὁ Πρεσβύτερος ἀνέφερε χαρακτηριστικά: «…ἀκόμα καὶ σωριασμένο στὸ ἔδαφος, παραμένει ἕνα θαῦμα. Λίγοι ἄνθρωποι μποροῦν νὰ ἀγκαλιάσουν μὲ τὰ μπράτσα τους τὸν ἀντίχειρα αὐτῆς τῆς μορφῆς, ποὺ τὰ δάχτυλά της εἶναι μεγαλύτερα ἀπὸ τὰ περισσότερα ἀγάλματα».
Τὸ 654 μ.Χ., 900 χρόνια μετὰ τὴν κατάρρευση τοῦ Κολοσσοῦ, οἱ Σαρακηνοὶ λεηλάτησαν τὴ Ρόδο καὶ πούλησαν τὸν τεμαχισμένο Ἥλιο ὡς μέταλλο. Λέγεται ὅτι ὁ ἀγοραστὴς χρησιμοποίησε 900 καμῆλες γιὰ τὴ μεταφορὰ τῶν θραυσμάτων στὴ Συρία. Ἔτσι τὸ εἴδωλο τοῦ θεοῦ ποὺ κάποτε ἔσωσε τὴν πόλη ἀπὸ τὴν ξένη εἰσβολὴ εἶχε μιὰ μοῖρα ἀνάλογη μὲ ἐκείνη τῆς πολιορκητικῆς μηχανῆς του Δημήτριου, ποὺ μὲ τὴν πώλησή της χρηματοδοτήθηκε ἡ ἀνέγερση τοῦ Κολοσσοῦ. Τὸ γιγαντιαῖο ἄγαλμα τοῦ Χάρη ἦταν ἕνα θαῦμα, ποὺ ταυτίστηκε μὲ τὸ μεγαλεῖο ἀλλὰ καὶ τὴ ματαιότητα τῆς ἀνθρώπινης φιλοδοξίας.
Ὁ Κολοσσὸς τῆς Ρόδου δὲν ἦταν μόνο ἕνα ἔργο ἀπαράμιλλης τέχνης καὶ αἰσθητικῆς. Χτίστηκε ὡς εὐγνωμοσύνη πρὸς τὸν θεὸ Ἥλιο, προστάτη τοῦ νησιοῦ, καὶ συμβόλιζε τὴν ἐλευθερία καὶ ἀνεξαρτησία των Ροδίων. Παρ `ὅλο ποὺ τὸ ἔργο καταστράφηκε 60 μόλις χρόνια μετὰ τὴν κατασκευή του, ἡ φήμη του πέρασε τὰ ὅρια τῆς Ἑλλάδας, καὶ ἔμεινε στὴν ἱστορία ὡς ἕνα ἀπὸ τὰ ἑπτὰ θαύματα τοῦ ἀρχαίου κόσμου. Ὡς ἐκ τούτου, μέχρι σήμερα ἡ λέξη «Κολοσσιαῖο» σημαίνει στὰ Ἑλληνικὰ ἕνα ἐντυπωσιακό, μεγάλο σὲ μέγεθος, ἔργο καὶ ἔχει ὑπεισέλθει μὲ τὴν ἴδια σημασία σὲ ὅλες τὶς Λατινογενεῖς γλῶσσες. Ἔτσι, τὸ θέατρο τῆς Ἀρχαίας Ρώμης (80 μ.Χ.), λόγῳ τοῦ μεγέθους του καὶ τῆς μεγαλοπρέπειάς του, ὀνομάστηκε Κολοσσαῖο (Colosseum).
Ἐν κατακλεῖδι, ἡ τεχνικὴ τοῦ ἀγάλματος ἐνέπνευσε πολλοὺς καλλιτέχνες ἀνὰ τοὺς αἰῶνες. Στὴν εἴσοδο τοῦ Κολοσσαίου δέσποζε ἕνα ἄγαλμα (μὲ ἐμφανῆ ἐπιρροὴ κι ὁμοιότητα μὲ τὸν Κολοσσὸ τῆς Ρόδου), τὸ ὁποῖο μετὰ τὸν θάνατο τοῦ Νέρωνα ἀφιερώθηκε στὸν θεὸ Ἥλιο. Χιλιετίες ἀργότερα, ὁ Γάλλος γλύπτης Φρεντερὶκ Ὠγκὺστ Μπαρτολντὶ (Frédéric Auguste Bartholdi) στὴν προσπάθεια τοῦ νὰ ἀποτυπώσει μὲ σύγχρονα μέσα τὸ μέγεθος, τὴν τεχνικὴ ἀλλὰ καὶ τὸν συμβολισμὸ τοῦ Κολοσσοῦ τῆς Ρόδου, ἔφτιαξε τὸ Ἄγαλμα τῆς Ἐλευθερίας, τὸ ὁποῖο θεωρεῖται ἕνα σύγχρονο θαῦμα μοναδικῆς τέχνης
Κonstantin Schönros
Το σχόλιο σας θα δημοσιευθεί αφου εγκριθεί πρώτα απο τον διαχειριστή για την αποφυγή υβριστικού η προσβλητικού περιεχομένου.
Greek
Arabic
Chinese (Simplified)
Dutch
English
French
German
Italian
Japanese
Portuguese
Russian
Spanish