vima365

Άγνωστοι στίχοι του Ευριπίδη βρέθηκαν σε πάπυρο! «Πολύειδος» και Μίνως και «Ινώ» – Είναι ηθική η ανάσταση των νεκρών; – του Γ. Λεκάκη

Άγνωστοι στίχοι του Ευριπίδη βρέθηκαν σε πάπυρο! «Πολύειδος» και Μίνως και «Ινώ» – Είναι ηθική η ανάσταση των νεκρών; – του Γ. Λεκάκη

Ευρέθη σε μια συστάδα, σε μια γωνία ενός λακκοειδούς τάφου στην νεκρόπολι της Φιλαδέλφειας, 100 χλμ. νότια του Καΐρου, στις 19.11.2022, από τον αρχαιολόγο B. Gehad (του Υπουργείου Αρχαιοτήτων της Αιγύπτου). Χρονολογείται στον 3^ο αιώνα μ.Χ. με βάση το στυλ γραφής και το αρχαιολογικό του πλαίσιο.

Η μετάφραση αποκάλυψε περίπου 100 άγνωστους προηγουμένως στίχους / γραμμές, που έγραψε ο Έλλην θεατρικός συγγραφέας Ευριπίδης τον 5ο αιώνα π.Χ.:

• 60 στίχοι από το έργο «Πολύιδος / Πολύειδος» – μια ηθικολογική τραγωδία, σχετικά με την φύση της εξουσίας, του χρήματος και της διακυβέρνησης του βασιλιά Μίνωα. Πρόκειται για τον ρητορικό αγώνα του Μίνωος και του Πολυείδου για το εάν είναι ηθική η ανάσταση των νεκρών και κατά πόσον οι άνθρωποι μπορούν να πάνε κόντρα στους νόμους της φύσεως. Αλλά και στις απαιτήσεις της εξουσίας. Και
• 37 στίχοι από μια άλλη τραγωδία του Ευριπίδη, που επίσης δεν σώζεται ολόκληρη, την «Ινώ». Η Ινώ, σύζυγος του βασιλιά Αθάμαντα, επιστρέφει στο παλλάτι, μετά από μακρόχρονη απουσία και μαθαίνει ότι την θέση της κατέχει μια άλλη γυναίκα, η Θεμιστώ… Και λέει: «Φεῦ φεῦ τὸ νικᾶν τἄνδιχ’ ὡϲ καλὸν γέραϲ, τὰ μὴ δίκαια δ᾽ ὡϲ ἁπανταχοῦ κακόν» / «πόσο ωραία ανταμοιβή είναι να επικρατείς σε έναν δίκαιο σκοπό και πόσο κακό είναι να κάνεις το ίδιο σε έναν άδικο». Οι 75 εξ αυτών, είναι τελείως άγνωστοι για τους μελετητές του αρχαίου ποιητή! «Τα έργα Ινώ και ο Πολύιδος ήταν γνωστά μόνο με περιλήψεις της πλοκής τους και μερικές παραθέσεις πιο πριν», είπε η κ. Τρνκα-Αμρέιν. Αυτό το κείμενο μπορεί να χρησιμοποιήθηκε για να διδάξει αναγνώστες, καθώς ορισμένες από τις λέξεις είχαν σπάσει στις συστατικές συλλαβές τους, εξήγησαν οι ερευνητές:

«ΜΙΝΩΣ:

[Π]ολύιδε, τῶν ἀναγκαίων βροτοῖc οὐκ [ἔ]cτιν ἀλκή· μὴ δέχου θυμῶ λόγουc. ὁρᾶc; κρατε[ῖ] μὲν πόντ[ι]οc δελφὶc ἁλόc, κρατεῖ δ’ ἐν οἰωνοῖc ιν αἰετοῦ cθένοc, ἐν δ’ οὐρανῶ Ζεὺc ἔν τε γῆ τυραννίδεc πλεῖcτον δύνανται· τὰc δ’ ἐμάc cε cυμφορὰc ἥccω γεγῶτα δεῖ φέρειν κρατούμενον.

Πολύιδος:

οὐκ ἂν τόδ ̓ ὀρθῶς εἶπες ὡς ἐλευθέρω // οὔκουν ἐκόντοc τοῖc ἐμοῖc χρῆcθαί cε χρή, ἀκουcίως δὲ τἀμὰ μὴ ζητεῖν ἔχειν; //οὕτωc ἂν εἶεν οἱ cοφοὶ τῶν μὴ cοφῶν ἥccους, cὺν ἄτη γ ̓ εἰ cοφοὶ φανούμεθα / μή μοι δίδου cὺ πλοῦτον ἀντὶ τῆς ἐμῆς ψυχῆc· κακὴ γὰρ κτῆcις ἀποδόcθαι βίον».

Ο πάπυρος, και εν γένει το εύρημα, θα παρουσιαστούν στις 14.8.2024 στο συνέδριο «Greek Myths from Egyptian Sands: Discovering the New Euripides» στο Πανεπιστήμιο Μπόλντερ του Κολοράντο.

ΠΗΓΗ: «Fragments of Previously ‘Lost’ Euripides Tragedies Have Been Translated – The discovery is among the most important in ancient Greek literature over the past 60 years», Artnet News, ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 29.8.2024.

Ο πάπυρος δημοσιεύθηκε (στα τέλη Αυγούστου 2024) και ταξινομήθηκε ως P. Phil. Nec. 23. Ο καθηγητής Μπιλ Άλαν (Σχολή Κλασσικών Σπουδών) έγραψε για τα νέα κείμενα στο Times Literary Supplement (6.9.2024).

P. Phil. Nec:23: Text and Translation

Col. 1

̣ ̣ ἔ]πληϲά τ’ ὀργῆϲ µητέρ’· ἡδέ̣ϲθω θεοῖϲ

] ̣υϲα θύµαθ᾽, οἷ᾽ ἐµῶν µηδεὶϲ φίλων.

⸐]

παλαιοὶ νόµοι βροτῶν

διδυµόλεκτρον οὐ ϲέβο̣υϲ̣ιν ἡδονάν.

⸐]

5 καὶ] µὴν ϲιωπή γ ̓ἐν δόµοιϲ οἰµωγµάτων·

διπ]λ̣ῶϲ κάχ’, ὡϲ ἔοικε, πράϲϲεϲθαι καλόν.

⸐]

ὁ δ’ ἐφάµεροϲ ἄλλοτ ̓ἄλλᾳ δαίµων

ὑπονέφελοϲ αἰὲν βαίνων

λάθρια πράϲϲει.

⸐]

10 τοῖϲ] µάρτυϲιν γὰρ τἀφανῆ λαµπρύνεται.

⸐]

πάντ]ωϲ ϲτυγῶ ϲε χὤϲτιϲ εἰϲ τάχοϲ κακὸν

βου]λεύεταί τι µᾶλλον ἢ ϲχολῇ καλόν.

⸐]

̣ ̣ ̣] ̣οϲ γὰρ ὅϲτιϲ ζῶν ἔδοξ’ εἶν̣αι κακόϲ

ἄκλ]α̣υτoν εἶναι; µηδὲ ϲῆµ᾽ ἔ[α λ]α̣[β]ε̣ῖν

15 αὐτ]ὸν καθ᾽ αὑτοῦ τύµβον αἰϲ̣χ̣ύ̣ν̣η̣ν̣ δ̣όµοιϲ. (~adesp. fr. 279g.10)

⸏]

3

τί γὰρ αἰϲχύνηϲ

πλέον ἀνθρώποιϲ ε ̣ ̣ ̣ ̣ ̣ ̣οϲ

τοῖϲ γενναίοιϲι παρ ̣ ̣ ̣ ̣ ̣;

⸐]

φεῦ] φε̣ῦ τὸ νικᾶν τἄνδ[ιχ’] ὡϲ̣ καλὸν γέραϲ, Fr. 1034.1-3

20 τὰ µ]ὴ δίκαια δ’ ὡϲ ἁπανταχοῦ κ̣ακόν· .

καὶ] γλῶϲϲα φλαύρα καὶ φθόνοϲ το[ῦ] µὴ φθο̣νεῖν .

⟨ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ⟩

⸐]

βίᾳ] ν̣υν ἕλκετ’ ὦ κακοὶ τ[ιµ]ὰ[ϲ] βροτοί, Ino fr. 419.1-4

καὶ κ]τ̣ᾶϲθε βίοτον πάντοθεν θη̣ρώµε[νο]ι, .

ϲύµ]µε̣ικτα µὴ δίκαια καὶ δίκα[ι᾽] ὁµο̣ῦ̣· .

25 ἔπ]ειτ ̓ἀµᾶϲθε τῶνδε δύϲτηνο̣ν̣ θ̣έ̣ροϲ. .

⸐] .

5 καὶ] Diggle, οὐ] ed. pr. 6 διπ]λ̣ῶϲ Battezzato, κα]λ̣ῶϲ ed. pr. 10 τοῖϲ] Battezzato 11 πάντ]ωϲ Diggle ap.

1. ed. pr. 13 ̣ ̣ ̣] ̣ ο̣ϲ pap., αὐδ]ᾷϲ Battezzato 14 ἄκλ]α̣υτoν Battezzato, ]ουτον ed. pr. ; µηδὲ ϲῆµ᾽ ἔ[α

λ]α̣[β]ε̣ῖν Battezzato, µηδ᾽ ἐϲ ηµε ̣ ̣ ̣ ̣ ̣ ε̣ιν ed. pr. 15 αἰ̣ϲ̣χ̣ύ̣ν̣η̣ν̣ ed pr. in comm. 23 βίοτον pap., π⟨λ⟩ο⟨υ⟩τον

1. ed. pr.

] ̣ ̣δ̣ειδον κ̣α̣[ ]̣πονην µ̣α̣ ̣ ̣ ̣ ̣ ̣

]̣ ̣ ̣ ̣ωθειϲ χρόνιοϲ εκ̣ ̣ ̣ ̣ ̣ ̣ ̣

] ̣ ̣ ̣αϲ ἐ̣ξαίροντα και ̣ ̣ ̣ ̣[̣ c . 7 ]α̣

] ̣ ̣ ̣ ̣θ’ ὑφαίµου ϲφαλ̣ε̣ρ̣[ ̣]̣ ̣[̣ c.8 ] ̣ω

⸐]

30 καὶ] µὴν ὅτ’ ἐλθεῖν ὤφελ̣᾽ [ἐ]ϲ φά̣ο̣ϲ̣ [πάθοϲ]

]ηρο̣ϲ̣ ἥκειϲ καὶ θεοῖϲ ϲ̣τυ[γο]ύ̣µενο̣ϲ̣

]νειϲ ἄκραντα παυε ̣ ̣ ̣ ̣ ̣ ̣ ̣ ̣ ̣ ̣

] µ̣ίκρ’ ὀνήϲαϲ µεγάλα δ ̓ἀλγύναϲ ἐµ̣έ

ὦ νή]π̣ιοι µὲν, ν̣ηπίου δ᾽ ἀφ᾽ αἵµατ̣ο̣ϲ

⸐]

35 βροτο]ί, τί µοχθεῖτ᾽ οὐδὲν εἰδότεϲ πέρ[α;

οὔθ᾽] ὅ̣ϲ̣τ̣ιϲ ὑµῶν ὄλβιοϲ γενήϲεται,

οὐτ᾽ ε]ἴ τ̣ιϲ ἔϲται δυϲτυχὴϲ, ὅταν τύχῃ.

30 ὤφελ᾽ [ἐ]ϲ φάοϲ [πάθοϲ] Battezzato, ὤφελ[ε]ϲ φάοϲ ed. pr. 33 ] µ̣ικρ pap., ] ̣ικρ᾽ ed. pr., µικρ᾽ leg. non pot.

1. pr. 34 ὦ νή]π̣ιοι µὲν, ν̣ηπίου δ᾽ ἀφ᾽ αἵµατ̣ο̣ϲ Finglass, ] ̣ ̣οιµεν ν̣ηπίου δ᾽ αρ̣ ̣ ̣ µάτ̣α̣ϲ ed. pr. 35 βροτο]ί

vel θνητο]ί Battezzato 36 οὔθ᾽] ὅ̣ϲ̣τ̣ιϲ Diggle ap. ed. pr. 37 οὐτ᾽ ε]ἴ τ̣ιϲ ἔϲται Diggle ap. ed. pr.

Απόδοση στα νέα ελληνικά

Στήλη 1.

… και γέμισα μια μητέρα με οργή. Είθε να απολαύσει …

θυσίες στους θεούς, τέτοιες που κανένας στην οικογένειά μου δεν έχει κάνει ποτέ.

(…)

Οι αρχαίοι νόμοι των ανθρώπων

δεν εγκρίνουν τη διγαμική ηδονή.

(…)

5 Άκου — σιωπή, τέλος οι θρήνοι στο σπίτι.

Είναι καλό, φαίνεται, να διαπράττεις διπλό έγκλημα.

(…)

Ο καθημερινός δαίμονας, πηγαίνοντας πότε εδώ πότε εκεί,

κάνει την άνομη δουλειά του

κάτω από την κάλυψη της ομίχλης.

(…)

10 Μέσα από μάρτυρες τα κρυμμένα πράγματα λάμπουν καθαρά.

(…)

Σε περιφρονώ απόλυτα, και όποιον συμβουλεύει άσχημα

βιαστικά, παρά σωστά στον ελεύθερο χρόνο του.

(…)

Γιατί είναι … όταν όποιος στη ζωή έχει κακή φήμη

παραμένει αθάνατος. Ας μην έχει ούτε μια ταφόπλακα

15 κοντά στον τάφο του, ντροπή για το σπίτι του.

Γιατί τι είναι μεγαλύτερη ντροπή για τους ανθρώπους …

φήμης … ;

(…)

Ω, τι μεγάλο δώρο είναι να κερδίζεις δίκαια

20 και τι κακό να κερδίζεις άδικα,

και μια γλώσσα υποτιμητική· και ζήλια περισσότερο… παρά να μην ζηλεύεις

(…)

Συνεχίστε, συνεχίστε να αρπάζετε την τιμή, εσείς κακοί θνητοί,

και βάλτε τα χέρια σας στα πλούτη, κυνηγώντας παντού,

χρησιμοποιώντας παράνομα και νόμιμα μέσα εξίσου—

25 και μετά θερίστε την άθλια σοδειά σας.

… αργότερα (27) … αιματηρή (29)

30 Αλλά όταν τα βάσανα θα είχαν έρθει στο φως,

… έχετε φτάσει, μισημένοι από τους θεούς …

… άκαρποι … σταματήστε

… μικρό κέρδος και πολύς πόνος για μένα.

(…)

Ανόητοι, από μια σειρά ανόητων.

(…)

35 Θνητοί, γιατί μοχθείτε, χωρίς να ξέρετε τίποτα περισσότερο

Ούτε ποιος από εσάς θα είναι πλούσιος,

ούτε αν κάποιος θα είναι άτυχος, όταν έρθει η ώρα.

Μετάφραση στα Αγγλικά

Col. i

… and I filled a mother with rage. May she enjoy …

sacrifices to the gods, such as none of my family ever has.

(…)

The ancient laws of men

do not approve of bigamous pleasure.

(…)

5 Hear—silence, no more lamenting in the house.

It’s fine, it seems, to commit a double crime.

(…)

The daily daimon, going now here now there,

does his nefarious business

under the cover of mist.

(…)

10 Through witnesses the hidden things shine clearly.

(…)

I thoroughly despise you, and anyone who counsels poorly

in haste, rather than properly at his leisure.

(…)

For it is … when whoever in life has a bad reputation

remains unlamented. Let him not even have a grave marker

15 near his tomb, a shame to his house.

For what is a greater

shame to men …

of repute … ?

(…)

Oh, what a great gift it is to win justly

20 and what an evil altogether to win unjustly,

and a disparaging tongue; and jealousy more … than not to envy

(…)

Go on, keep making a grab for honour, you evil mortals,

and lay your hands on riches, hunting everywhere,

using illegal and legal means alike—

25 and then reap your miserable harvest.

… later (27) … bloody (29)

30 But when the suffering should have come to light,

… you have arrived, hated by the gods …

… fruitless … stop

… little gain and much pain for me.

(…)

Fools, from a line of fools.

(…)

35 Mortals, why do you toil, knowing nothing further

Neither who of you will be rich,

nor if one will be unfortunate, when the time comes.

ΠΗΓΗ: Με την βοήθεια του Δ. Συμεωνίδη. ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ