vima365

Τα καθηκοντα των μπεηδων της Μανης

Ο J.P. Morier, άγγλος πρόξενος στα Ιωάννινα, ο οποίος επισκέφθηκε τη Μάνη το 1804, ανέφερε ότι ο θεσμός του μπέη επιβλήθηκε στους Μανιάτες σαν τιμωρία για τη συμμετοχή τους στα Ορλωφικά. Ο διορισμός του μπέη γινόταν από το Σουλτάνο με προσκυνητό βασιλικό ορισμό (χάτι χουμαγιούν) και τον διαβίβαζε στον ενδιαφερόμενο και τους λοιπούς καπετάνιους σε ελληνική γλώσσα, ο Καπουδάν πασάς (ναύαρχος) με δική του ηγεμονική διαταγή (μπουγιουρλντί).

Ποια ήταν όμως τα καθήκοντα ενός μπέη;

Ο μπέης ήταν επιφορτισμένος και με αστυνομικά καθήκοντα (ζαπίτης), όπως και οι κατά τόπους καπετάνιοι, οι οποίοι έπρεπε να μην επιτρέπουν στους ανθρώπους της περιοχής τους να βγαίνουν στην πειρατεία και τη ληστεία και να εμποδίζουν την είσοδο στον τόπο τους ληστών ή πειρατών.

Σε εμπόλεμη περίοδο, όπως κατά το Φεβρουάριο του 1807, ο μπέης είχε την υποχρέωση να διαφυλάξει τον τόπο του από τους εχθρούς.

Μέσα στα βασικά καθήκοντα του μπέη, όπως και των καπετάνιων, ήταν ακόμη η υποχρέωση να εμποδίζουν τις ένοπλες συγκρούσεις μεταξύ των μανιάτικων οικογενειών, που ήταν πολύ συνηθισμένες. Έλυναν τις διαφορές των Μανιατών και γίνονταν κατά κάποιο τρόπο δικαστές ή συμβιβαστές.

Ο μπέης της Μάνης όφειλε να συνάζει τους φόρους και να τους παραδίδει στο Δραγουμάνο του τουρκικού ναυαρχείου κατά το μήνα Οκτώβριο. Οι καπετάνιοι ήταν υποχρεωμένοι να βοηθούν το μπέη στο έργο αυτό, αλλά συνήθως ήταν απρόθυμοι. Υπεύθυνος για την καθυστέρηση αποστολής των φόρων ήταν ο μπέης. Το ποσό του φόρου είχε οριστεί στα 15.000 γρόσια για το ταμείο του Σουλτάνου και άλλα 2.500 για το ταμείο του Καπουδάν πασά. Το ποσό αυτό ήταν υπέρογκο για τις οικονομικές δυνατότητες του λαού της Μάνης. Συνηθισμένο αίτιο καθαίρεσης των μπέηδων ήταν οι απλήρωτες οφειλές των φόρων. Αναφέρεται πως ο Τζανήμπεης Γρηγοράκης, ξοδεύοντας δικά του χρήματα για να πληρώνει τους φόρους, περιόρισε σημαντικά την περιουσία του και κατά μιαν εκδοχή παραιτήθηκε για να αποφύγει τα φορολογικά βάρη.

Ο μπέης της Μάνης όφειλε να αποδεικνύει την υποταγή του στην τουρκική διοίκηση αποστέλλοντας ομήρους της πίστης του, οι οποίοι ήταν κάτω από την επίβλεψη του Καπουδάν πασά.

Άλλη υποχρέωση του μπέη και των καπετάνιων ήταν να αναφέρουν διεξοδικά κάθε δεκαπενθήμερο στο τουρκικό ναυαρχείο την κατάσταση που επικρατούσε στον τόπο τους, όπως επίσης και τις ειδήσεις που έφθαναν στα αυτιά τους από τον υπόλοιπο κόσμο.

Ειδικότερα, στα λιμάνια έπρεπε να εγκαθιστούν καγκελαρίες μέσω των οποίων, όταν κατέπλεαν εμπορικά καράβια είτε τούρκικα, είτε ελληνικά ή φράγκικα, να εξετάζουν λεπτομερώς από πού έρχονταν, πού πήγαιναν, τί εθνικότητας ήταν, τί πλήρωμα είχαν, τι εμπορεύματα περιείχαν, ποιους ταξιδιώτες μετέφεραν και τις πληροφορίες αυτές όφειλαν να αναφέρουν στον Καπουδάν πασά. Αργότερα, καθιερώθηκε να στέλνει κάθε χρόνο ο μπέης εκατό μανιάτες για να δουλέψουν στον τουρκικό ναύσταθμο, για των οποίων τη συμπεριφορά ήταν υπεύθυνος ο ίδιος ο μπέης ή ο καπετάνιος που τους έστειλε. Ο μπέης της Μάνης είχε επίσης την υποχρέωση να εκστρατεύει με τον τουρκικό στρατό.

Ένας ακόμη εγγυητής της καλής συμπεριφοράς του μπέη της Μάνης ήταν ο Πατριάρχης Κωνσταντινούπολης. Μετά την εκλογή του μπέη απευθυνόταν στους επισκόπους, καπετάνιους και γενικά πρόκριτους του τόπου και έδινε τις συμβουλές του περί υποταγής και συμμόρφωσης στις εντολές της τουρκικής διοίκησης.

Με το διορισμό του μπέη της Μάνης, η τουρκική διοίκηση είχε πλέον να κάνει μόνο με ένα πρόσωπο και απαιτούσε από αυτό την τήρηση των συμφωνηθέντων. Με το θεσμό του μπέη έπαυε η ανάγκη συνεννόησης με καθένα από τους καπετάνιους ή και παλαιότερα με τους πρωτόγερους των οικογενειών.

Επειδή το αξίωμα του μπέη γινόταν το μήλο της έριδος μεταξύ των αξιοτέρων Μανιατών, μπορούσε να δίδεται από τους τούρκους έναντι ειδικών ανταλλαγμάτων. Παράλληλα, το ότι παρουσιάζονταν πολλοί υποψήφιοι για το αξίωμα αυτό, έφερνε την τουρκική πλευρά σε πλεονεκτική θέση. Για το διορισμό ενός μπέη της Μάνης, οι Τούρκοι όφειλαν να ζητούν τη γνώμη των Μανιατών. Αυτό ίσως δεν έγινε ποτέ και το μπέη, αντί να τον εκλέγουν οι συμπατριώτες του, τον επέβαλαν ουσιαστικά οι Τούρκοι.

Ο πύργος των μπέηδων. Κιτριές, Μάνη

Ηλίας Χριστεας

Αδουλωτη Μάνη στο πέρασμα των αιώνων