vima365

Το Μάτι του Ρα – Απο τον Στελιο Ταντουρη

Το Μάτι του Ρα

   Απο τον Στελιο Ταντουρη

Το Μάτι του Ρα αποτελεί ένα από τα πλέον διαχρονικά , πολυσύνθετα και πολυσήμαντα σύμβολα της Αιγυπτιακής κοσμοαντίληψης.

Ενώ συνδέεται στενά με τον ήλιο και την ηλιακή θεότητα Ρα, η έννοια του υπερβαίνει την απλή αναφορά στο κοινό όργανο της όρασης μας.

Συμβολίζει την κυριαρχία, την προστασία, αλλά και την καταστροφική δύναμη της θεϊκής βούλησης του Ρα.

Η διττή φύση του ματιού το καθιστά ταυτόχρονα προστάτη και τιμωρό.

Στην αιγυπτιακή μυθολογία το Μάτι του Ρα εμφανίζεται ήδη από την περίοδο της Παλαιάς Δυναστείας (περ. 2686 με 2181 π.Χ.) ως θεοποιημένο στοιχείο της προσωπικότητας του ηλιακού θεού.

Σύμφωνα με τα Κείμενα των Πυραμίδων, το Μάτι δεν είναι απλώς προέκταση του Ρα, αλλά μια αυτόνομη θεότητα, που μπορεί να ενσαρκωθεί σε διάφορες μορφές οι οποίες

συχνά είναι θηλυκού γένους.

Εδώ θα αναφερθώ σε μια από τις πιο γνωστές αφηγήσεις σ’ όσους μελετούν την ιστορία και τον πολιτισμό της αρχαίας Αιγύπτου που δεν είναι άλλη από την «Εξέγερση της Ανθρωπότητας» ή κατά άλλους ως μύθος της Θεάς Σεχμέτ.

Οι άνθρωποι λοιπόν κουρασμένοι από την εξουσία του Ρα, συνωμοτούν εναντίον του.

Ο Ρα στέλνει το Μάτι του, προσωποποιημένο ως την λεοντοκέφαλη Θεά Σεχμέτ για να τους τιμωρήσει.

Η οργή του Ματιού ήταν τόσο καταστροφική που απειλούσε να αφανίσει ολόκληρο το ανθρώπινο γένος μέχρι που ο Ρα την σταμάτησε με δόλο (μεθώντας τη Θεά Σεχμέτ με κόκκινη μπύρα ώστε να μοιάζει με αίμα.

Η Θέα Σεχμέτ με την ακόρεστη δίψα της για αίμα κατανάλωσε τεράστια ποσότητα μπύρας, μέθυσε, αποκοιμήθηκε και ξέχασε την αποστολή της.

Σ’ αυτόν το μύθο βλέπουμε ότι το Μάτι είναι η εκτελεστική δύναμη του Ρα ανεξάρτητο μεν αλλά πιστό στον σκοπό του.

Όπως προανέφερα το Μάτι του Ρα δεν αντιπροσωπεύεται απο μια μόνο Θεά αλλά από ένα σύνολο θηλυκών θεοτήτων που δρουν ως προσωποποιήσεις του. Ανάλογα με τον μύθο ή το τελετουργικό πλαίσιο, το Μάτι μπορεί να είναι η Θέα Σεχμέτ ( Θεά της καταστροφής αλλά και της θεραπείας).

Η Θεά Χάθορ (Θεά της αγάπης και της χαράς που συμβολίζει την καλοπροαίρετη πλευρά του Ματιού.

Η Θεά Μπαστέτ που αρχικά την απεικόνιζαν με κεφάλι λιονταριού ως πολεμική θεότητα και αργότερα με κεφάλι γάτας ως πιο ήρεμη μορφή και προστάτιδα της οικογένειας.

Η Θεά Τεφνούτ ( Θεά της υγρασίας ή της βροχής και κόρη του Ρα που βλέπουμε σε μύθους όπως αυτόν που το Μάτι περιπλανάται και πρέπει να φτάσει μέσα από δοκιμασίες στην επανένωση με τον πατέρα της.

Την Θεά Ουατζέτ ( η Κόμπρα Θεά της Κάτω Αιγύπτου που εμφανίζεται συχνά ως «φλόγα» στο στέμμα πάνω στο μέτωπο των Φαραώ.

Η εναλλαγή αυτών των μορφών δείχνει πως το Μάτι δεν είναι μια στατική οντότητα αλλά ένα δυναμικό σύμβολο που προσαρμόζεται στο εκάστοτε θεολογικό πλαίσιο.

Θα θεωρούσα μεγάλη παράλειψη να μην αναφέρω ότι το Μάτι του Ρα εμπεριέχει τρεις βασικές πτυχές.

Της Ηλιακής φύσης, δηλαδή ως μάτι του θεού Ήλιου είναι πηγή φωτός και ζωής, αλλά και καταστροφής.

Εξουσίας και προστασίας γιατί συμβολίζει την κυριαρχία του Ρα επί της γης και την δύναμη του να προστατεύει τον κοσμικό νόμο της τάξης και της αρμονίας (Μάατ) από τις δυνάμεις του χάους.

Εκδίκησης και κάθαρσης αφού η αποστολή του ήταν συχνά η εξάλειψη των εχθρών των Θεών και των Φαραώ με αμείλικτο τρόπο.

Στο σημείο αυτό θα ήθελα να κάνω μια σημαντική διευκρίνιση, το Μάτι του Ρα δεν πρέπει να συγχέεται με το Μάτι του Ώρου , το Ουτζάτ, αν και στην τέχνη τα δύο αυτά σύμβολα συγχέονται συχνά.

Το Μάτι του Ρα είναι Ηλιακό, θηλυκό, καταστροφικό και εκδικητικό, ενώ το

Μάτι του Ώρου είναι Σεληνιακό, αρσενικό και θεραπευτικό.

Η σύγχυση αυτή βέβαια οφείλεται στην παρόμοια εικονογραφία και στη μεταγενέστερη συγχώνευση των δύο εννοιών.

Το Μάτι του Ρα δεν ήταν απλώς μυθολογικό ένα σύμβολο, αλλά αντικείμενο λατρείας με συγκεκριμένα ιερά και αυτό το βλέπουμε από τους ναούς που υπήρχαν αφιερωμένοι στις θεότητες που προσωποποιούσαν αυτό σε πόλεις όπως η Μέμφιδα,η Θήβα και η Ηλιούπολη.

Σ’ αυτούς τους ναούς γίνονταν οι λεγόμενες τελετές του κατευνασμού του Ματιού ωστε να εξασφαλίσουν μια καλή ετήσια σοδειά.

Το Μάτι του Ρα έγινε και βασικό πολιτικό σύμβολο.

Ο εκάστοτε Φαραώ παρουσιαζόταν ως ο επίγειος Ρα, έχοντας το Μάτι να τον προστατεύει και να εξοντώνει τους εχθρούς του.

Η απεικόνιση του Ουραίου στο στέμμα του δεν ήταν απλώς διακοσμητική, αλλά μια δήλωση θεϊκής εξουσιοδότησης.

Η κατανόηση των ιδιοτήτων του Ματιού σίγουρα προσφέρει όχι μόνο μια εικόνα της Αιγυπτιακής θρησκείας, αλλά και της πολιτικής ιδεολογίας που στήριξε έναν από τους μακροβιότερους πολιτισμούς της ιστορίας.

Όσο πιο πολύ εντρυφεί κάποιος στην Αιγυπτιολογία τόσο πιο συναρπαστικό και ενδιαφέρον γίνεται το ταξίδι του.